Sa të dëmshëm janë detergjentët e aromatizuar? Ja çfarë ndodh me ajrin që thithim

– Detergjentët e aromatizuar, përfshirë edhe produktet që tregtohen si “natyrale” dhe përmbajnë vajra esencialë, mund të shkaktojnë formimin e sasive shumë të mëdha të grimcave ultrafine në ajrin e ambienteve të brendshme, sipas revistës shkencore “Science”.

Ky është përfundimi i një studimi të kryer nga një ekip studiuesish të Universitetit Purdue, Indiana, SHBA, i udhëhequr nga Prof. Brandon Boor, i cili studion cilësinë e ajrit në ambiente të brendshme.

Rezultatet u prezantuan në takimin vjetor të Shoqatës Amerikane të Kimisë (ACS) – një organizatë shkencore profesionale – në Çikago, më 27 gusht 2026.

Studiuesit përdorën një “shtëpi laboratorike” në miniaturë, të pajisur me kuzhinë, banjë dhe sipërfaqe të ndryshme, për të imituar kushtet e zakonshme të një banese.

Ata testuan detergjentë të lëngshëm me aromë, produkte spërkatëse dhe peceta dezinfektuese me bazë përbërësish botanikë.

Si formohen grimcat?

Kur përdoren detergjentët aromatikë, një pjesë e përbërësve të aromës avullon dhe përfundon në ajër.

Ndër substancat kryesore janë terpenet, si limoneni, pineni, timoli dhe linalooli, të cilat përdoren për të dhënë aroma të tilla si limon, pishë, livando apo aroma të tjera bimore.

Në ambientet e brendshme, këto substanca mund të reagojnë shpejt me ozonin (O₃) që ndodhet në ajër.

Nga ky reaksion krijohen produkte të reja kimike dhe grimca jashtëzakonisht të vogla, të cilat nuk shihen me sy të lirë.

Sipas studiuesve, përdorimi i produkteve aromatike mund të shkaktojë formimin e miliarda ose triliona grimcave brenda një kohe shumë të shkurtër.

Për shkak të përmasave të tyre, një pjesë e këtyre grimcave mund të depërtojë thellë në sistemin e frymëmarrjes.

Përqendrimi mund të jetë i krahasueshëm me atë pranë trafikut të dendur

Një nga gjetjet më të rëndësishme ishte se doza e grimcave që një person mund të thithë gjatë pastrimit, mund të jetë e krahasueshme, madje në disa raste më e lartë, me atë që mund të merret duke qëndruar pranë një rruge me trafik të dendur.

Megjithatë, studiuesit theksojnë se kjo nuk do të thotë se pastrimi i shtëpisë është po aq i rrezikshëm sa ndotja nga trafiku.

Grimcat e krijuara nga reaksionet kimike të detergjentëve, kanë përbërje të ndryshme nga grimcat e emetuara nga automjetet.

Krahasimi lidhet kryesisht me sasinë e grimcave të thithura dhe jo me një vlerësim të barabartë të rrezikut shëndetësor.

Çfarë dihet për ndikimin në shëndet?

Studiuesit paralajmërojnë se ndikimi afatgjatë i këtyre grimcave në shëndetin e njeriut ende nuk është përcaktuar plotësisht.

Përmasat e tyre shumë të vogla ngrenë shqetësime për mundësinë që ato të depërtojnë në pjesët më të thella të mushkërive.

Studime të mëparshme kanë treguar gjithashtu se reaksionet midis terpeneve dhe ozonit, në ambiente të brendshme mund të gjenerojnë grimca ultrafine dhe produkte të tjera dytësore.

Në një studim të publikuar më herët, gjatë pastrimit me produkte me bazë monoterpenesh u regjistruan grimca të reja me përmasa nën 10 nanometra dhe një dozë e depozituar në rrugët e frymëmarrjes, e krahasueshme ose më e lartë se ajo nga aerosolat e lidhura me automjetet në ambiente urbane.

Kjo do të thotë se fenomeni nuk është një zbulim krejtësisht i ri, por studimi i ri i Universitetit Purdue, e shqyrton atë në një mjedis që imiton më nga afër kushtet reale të një banese.

Si mund të reduktohet ekspozimi?

Studiuesit rekomandojnë disa masa të thjeshta:

* përdorimin e detergjentëve pa aromë ose me përmbajtje të ulët aromatike;
* shmangien e përdorimit të disa produkteve aromatike njëkohësisht;
* hapjen e dritareve ose përdorimin e aspiratorëve gjatë pastrimit;
* shmangien e pajisjeve që gjenerojnë ozon gjatë përdorimit të detergjentëve aromatikë.

Veçanërisht, studiuesit paralajmërojnë kundër përdorimit të njëkohshëm të produkteve aromatike dhe pajisjeve që gjenerojnë ozon, pasi nivelet më të larta të ozonit mund të favorizojnë formimin e më shumë grimcave.

Ekspertët theksojnë se pastrimi mbetet i rëndësishëm për largimin e mikrobeve dhe papastërtive nga sipërfaqet.

Shqetësimi lidhet me faktin se aroma e fortë e “pastërtisë” nuk do të thotë domosdoshmërisht se ajri është më i pastër. /