Si po e kthen inteligjenca artificiale informacionin në armën më të rrezikshme të shekullit

Luftërat moderne nuk zhvillohen më vetëm me tanke, raketa dhe ushtri. Një front tjetër, shpesh i padukshëm, është hapur në telefonat inteligjentë, rrjetet sociale dhe platformat digjitale ku miliona njerëz informohen çdo ditë.

Inteligjenca artificiale (AI) po ndryshon mënyrën se si prodhohet dhe shpërndahet informacioni, duke krijuar mundësi të reja për manipulim, propagandë dhe ndërhyrje në proceset demokratike. Në këtë realitet, Rusia, Kina dhe aktorë të tjerë shtetërorë e joshtetërorë po përballen me akuza dhe dokumentime për operacione ndikimi, ndërsa shoqëritë demokratike përballen me një sfidë gjithnjë e më të vështirë: si të dallojnë informacionin e besueshëm nga përmbajtja e fabrikuar.

Dikur, propaganda kërkonte gazeta, radio, televizione dhe struktura të mëdha organizative. Sot, një video e krijuar me inteligjencë artificiale, një fotografi e manipuluar ose një deklaratë e fabrikuar mund të arrijë te miliona përdorues brenda pak orësh.

Një politikan mund të shfaqet në një video duke thënë fjalë që nuk i ka shqiptuar kurrë. Një ngjarje që nuk ka ndodhur mund të paraqitet përmes fotografive që duken autentike. Një lajm i pavërtetë mund të shpërndahet nga qindra llogari, duke krijuar përshtypjen se bëhet fjalë për një informacion të konfirmuar nga burime të ndryshme.

Pikërisht këtu fillon një nga dimensionet më shqetësuese të luftës moderne të informacionit: teknologjia nuk përdoret vetëm për ta shpërndarë një mesazh, por edhe për të fabrikuar atë që publiku mund ta perceptojë si provë.

Në këtë mjedis, kufiri ndërmjet realitetit dhe manipulimit bëhet më i vështirë për t’u identifikuar, sidomos kur përmbajtja shpërndahet në momente krizash politike, zgjedhjesh, protestash ose konfliktesh ushtarake.

Lufta hibride përfshin kombinimin e mjeteve ushtarake dhe joushtarake për të ushtruar presion ndaj një shteti apo shoqërie. Sulmet kibernetike, sabotimi, presioni ekonomik, operacionet e inteligjencës dhe manipulimi i informacionit mund të përdoren së bashku për të arritur objektiva strategjike.

Dezinformimi është vetëm një pjesë e kësaj arkitekture, por ka një veçori të rëndësishme: ai mund të ndikojë drejtpërdrejt në mënyrën se si qytetarët e kuptojnë realitetin.

Në vend që të ndryshojë fizikisht një ngjarje, një operacion informativ përpiqet të ndryshojë interpretimin e saj. Në vend që të kontrollojë territorin, synon të ndikojë perceptimet, besimin dhe vendimmarrjen.

Në këtë kuptim, objektivi i manipulimit nuk është gjithmonë ta bindë publikun të besojë një gënjeshtër të caktuar. Ndonjëherë mjafton ta bëjë atë të dyshojë në gjithçka.

Kur çdo fotografi mund të shpallet e manipuluar, çdo video mund të konsiderohet e fabrikuar dhe çdo raportim mund të etiketohet propagandë, krijohet një mjedis ku edhe faktet e dokumentuara e kanë më të vështirë të fitojnë besimin e publikut.

Ky është një rrezik që shkon përtej lajmeve të rreme. Ai prek vetë aftësinë e shoqërisë për të ndërtuar një kuptim të përbashkët të ngjarjeve.

Rreziku nuk është më vetëm teorik. Raportet e institucioneve evropiane dhe kompanive të teknologjisë tregojnë se operacionet e manipulimit të informacionit janë bërë më të organizuara, më të shpejta dhe më të vështira për t’u identifikuar.

Në raportin e katërt mbi kërcënimet nga manipulimi dhe ndërhyrja e huaj në informacion, të publikuar në mars 2026, Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm (EEAS) konstatoi se gjatë vitit 2025 këto operacione kishin arritur një nivel të ri kompleksiteti dhe shtrirjeje ndërkombëtare.

Sipas raportit, manipulimi i informacionit nuk është më thjesht problem komunikimi, por pjesë e një arsenali më të gjerë hibrid, ku ndërhyrjet digjitale mund të kombinohen me presionin politik, kërcënimet dhe veprimet e tjera destabilizuese.

Rusia përbën një nga rastet më të dokumentuara të përdorimit të operacioneve të ndikimit informativ për objektiva gjeopolitike. Prej fillimit të pushtimit të Ukrainës, rrjete të lidhura me interesat ruse janë identifikuar në fushata që synojnë të diskreditojnë Ukrainën, të dobësojnë mbështetjen perëndimore për Kievin dhe të thellojnë ndarjet politike në vendet demokratike.

Raporti i tretë i EEAS-it, i publikuar në mars 2025, identifikoi infrastrukturën digjitale të përdorur nga aktorë të huaj, kryesisht nga Rusia, por edhe nga Kina, për të ndërhyrë në hapësirën informative të Bashkimit Evropian dhe vendeve partnere.

Një nga mekanizmat e këtyre operacioneve është krijimi i faqeve që imitojnë mediat e njohura, përdorimi i profileve të rreme dhe shpërndarja e koordinuar e përmbajtjeve që synojnë të duken si raportime të pavarura.

Inteligjenca artificiale e zgjeron këtë kapacitet. Përmbajtje të ngjashme mund të prodhohen në shumë gjuhë, të përshtaten për audienca të ndryshme dhe të shpërndahen me ritëm që më parë kërkonte shumë më tepër kohë dhe burime njerëzore.

Në zgjedhjet presidenciale amerikane të vitit 2024, Qendra për Analizën e Kërcënimeve e Microsoftit dokumentoi përpjekje ndikimi nga aktorë të lidhur me Rusinë, Iranin dhe Kinën. Raporti identifikoi përdorimin e videove të fabrikuara, përmbajtjeve të krijuara me AI dhe operacioneve kibernetike për të ndikuar në mjedisin informativ zgjedhor.

Këto raste nuk dëshmojnë se operacionet e huaja e përcaktuan rezultatin e zgjedhjeve. Ato tregojnë, megjithatë, se manipulimi digjital është bërë pjesë e përpjekjeve të dokumentuara për të ndikuar debatin politik dhe perceptimin publik.

Një zhvillim tjetër shqetësues është përdorimi i inteligjencës artificiale për të imituar identitetin dhe autoritetin e njerëzve realë.

Teknologjia deepfake mundëson krijimin e videove ose regjistrimeve zanore që paraqesin në mënyrë bindëse një person duke thënë apo bërë diçka që nuk ka ndodhur. Në një mjedis të polarizuar politik, një material i tillë mund të shkaktojë reagime të menjëhershme, përpara se të verifikohet autenticiteti i tij.

Por rreziku nuk qëndron vetëm te aftësia për të fabrikuar prova. Ai qëndron edhe te mundësia që prova autentike të hidhen poshtë duke u cilësuar si produkte të inteligjencës artificiale.

Ky fenomen, i njohur në studimet e dezinformimit si liar’s dividend, krijon një avantazh për ata që kërkojnë t’i shmangen përgjegjësisë: sa më shumë përmbajtje të fabrikuara të qarkullojnë, aq më e lehtë bëhet të mbillet dyshim edhe mbi materialet e vërteta.

Kështu, manipulimi i informacionit mund të funksionojë në dy drejtime njëkohësisht: ta bëjë të pavërtetën të duket e besueshme dhe të vërtetën të duket e dyshimtë.

Një tjetër element është automatizimi i propagandës. Në vend të një mesazhi të vetëm, aktorët që zhvillojnë operacione ndikimi mund të prodhojnë mijëra variante të një narrative, duke i përshtatur me gjuhën, kulturën dhe shqetësimet e audiencave të ndryshme.

Raporti i OpenAI-t i shkurtit 2026 për përdorimet keqdashëse të inteligjencës artificiale konstatoi se aktorët e kërcënimit zakonisht i kombinojnë modelet AI me mjete tradicionale, si faqet e internetit dhe llogaritë në rrjetet sociale. Operacionet shpesh shtrihen në disa platforma dhe mund të përdorin më shumë se një model të inteligjencës artificiale.

Kjo tregon se AI nuk e ka zëvendësuar propagandën tradicionale. Ajo po përdoret për ta përshpejtuar dhe zgjeruar atë.

Megjithatë, prodhimi masiv i përmbajtjes nuk garanton ndikim masiv. Raportet e sigurisë bëjnë dallim ndërmjet përpjekjes për manipulim, shpërndarjes së përmbajtjes dhe ndikimit real mbi sjelljen e qytetarëve. Ky dallim është thelbësor për të mos e mbivlerësuar fuqinë e operacioneve informative.

Në këtë debat, Kina përfaqëson një dimension tjetër të konkurrencës digjitale. Raportet e Microsoftit dhe EEAS-it kanë identifikuar operacione të lidhura me aktorë kinezë që synojnë të ndikojnë perceptimet ndërkombëtare, të shfrytëzojnë polarizimin shoqëror dhe të promovojnë narrativa në përputhje me interesat strategjike të Pekinit.

Megjithëse metodat dhe objektivat ndryshojnë nga ato të operacioneve ruse, të dyja rastet dëshmojnë se hapësira informative është kthyer në një fushë konkurrimi ndërmjet fuqive të mëdha.

Për Ballkanin Perëndimor, këto zhvillime kanë rëndësi të veçantë. Rajoni mbetet i ekspozuar ndaj tensioneve etnike, mosmarrëveshjeve politike, ndikimeve të jashtme dhe debateve për orientimin euroatlantik.

Në një mjedis të tillë, një deklaratë e fabrikuar e një zyrtari, një video e manipuluar nga një protestë ose një informacion i pavërtetë për një incident sigurie mund të përhapë pasiguri dhe të nxisë reagime përpara se faktet të sqarohen.

Kosova përballet me këtë rrezik në një kontekst të ndjeshëm sigurie, veçanërisht për shkak të marrëdhënieve me Serbinë, tensioneve periodike në veri dhe përhapjes së narrativave kundërshtuese mbi ngjarjet politike dhe të sigurisë.

Për shembull, një material i fabrikuar që pretendon se paraqet një incident ndërmjet komuniteteve, një deklaratë të NATO-s apo një vendim të institucioneve të Kosovës mund të krijojë konfuzion publik. Nëse ai shpërndahet në mënyrë të koordinuar dhe paraqitet si informacion i konfirmuar, pasojat mund të jenë më të gjera se një keqinformim i zakonshëm.

Megjithatë, jo çdo lajm i pavërtetë, gabim gazetaresk apo përmbajtje e krijuar me AI përbën operacion të luftës hibride. Për të identifikuar një operacion të tillë nevojiten prova për koordinimin, qëllimin, aktorët dhe mënyrën e shpërndarjes.

Kjo është veçanërisht e rëndësishme për gazetarinë.

Në epokën e inteligjencës artificiale, gazetarët nuk mund të mbështeten vetëm te fakti se një fotografi duket reale, se një video ka zë bindës apo se një informacion është publikuar nga shumë faqe.

Verifikimi kërkon identifikimin e burimit origjinal, kontrollimin e kohës dhe vendit të publikimit, krahasimin me dëshmi të pavarura dhe analizimin e kontekstit në të cilin materiali është shpërndarë.

Edhe mjetet automatike për zbulimin e përmbajtjes së krijuar me AI kanë kufizime. Ato mund të japin rezultate të pasakta dhe nuk duhet të përdoren si provë e vetme për autenticitetin e një materiali.

Në të njëjtën kohë, inteligjenca artificiale nuk është vetëm instrument rreziku. Ajo mund t’u shërbejë gazetarëve dhe studiuesve për analizimin e sasive të mëdha të të dhënave, identifikimin e modeleve të koordinuara të shpërndarjes dhe krahasimin e përmbajtjeve në gjuhë të ndryshme.

Kështu, e njëjta teknologji që mund të përdoret për manipulim mund të ndihmojë edhe në zbulimin e tij.

Sfida për institucionet demokratike është të ndërtojnë mekanizma mbrojtës pa e shndërruar luftën kundër dezinformimit në justifikim për censurë apo kufizim të kritikës legjitime.

Sepse një shoqëri demokratike duhet të jetë në gjendje të mbrohet nga ndërhyrjet e organizuara informative, duke ruajtur njëkohësisht lirinë e shprehjes, pluralizmin mediatik dhe të drejtën e qytetarëve për të kundërshtuar pushtetin.

Lufta hibride në epokën e inteligjencës artificiale nuk është vetëm një përballje teknologjike. Ajo është një përballje për besimin, autoritetin dhe mënyrën se si shoqëritë e kuptojnë realitetin.

Në luftërat tradicionale, objektivat strategjikë mund të jenë infrastruktura, territori apo kapacitetet ushtarake. Në operacionet e manipulimit informativ, objektivi mund të jetë vetë besimi i qytetarëve te institucionet, mediat dhe njëri-tjetri.

Dhe nëse ky besim dobësohet vazhdimisht, edhe informacioni i saktë mund të humbasë aftësinë për të orientuar debatin publik.

Rreziku më i madh i epokës së AI-së nuk është vetëm që njerëzit të besojnë diçka që nuk ka ndodhur. Është që, të përballur çdo ditë me përmbajtje të fabrikuara dhe akuza për manipulim, ata të mos dinë më çfarë të besojnë.

Pikërisht këtu lufta për informacionin shndërrohet në një çështje të sigurisë demokratike, jo vetëm kush e kontrollon mesazhin, por kush arrin ta ruajë besueshmërinë e fakteve.