Si u përfshi BIA në mbledhjen e votave për SNS-në në Kosovë dhe Serbi

Audioincizimi i Fehim Salit në Kosovë dhe kallëzimi penal ndaj drejtorit të BIA-s, Vladimir Orliq, në Serbi, nxjerrin në pah angazhimin e raportuar të inteligjencës serbe në mbledhjen e votave për SNS-në. Të dy rastet ngrenë shqetësime për përdorimin e kapaciteteve të inteligjencës në interesa partiake, ndërsa për Kosovën zbulojnë rrezikun e shfrytëzimit të të dhënave politike dhe rrjeteve komunitare si instrumente të ndikimit hibrid.

Komunikimet e Fehim Salit me një zyrtar të inteligjencës serbe për mbledhjen e votave të komunitetit goran në Kosovë dhe kallëzimi penal i 2 nëntorit 2026 kundër drejtorit të BIA-s, Vladimir Orliq, dhe shtatë drejtuesve të tjerë në Serbi, paraqesin dy zhvillime që e lidhin shërbimin inteligjent serb me organizimin e mbështetjes elektorale për Partinë Progresive Serbe (SNS). Në rastin e parë, Sali raportonte për personat që pranonin ose refuzonin të mbështesnin SNS-në, ndërsa në të dytin, drejtuesit e BIA-s akuzohen se kishin imponuar mbledhjen e votave për të njëjtën parti si detyrim pune për punonjësit e inteligjencës.

Ndërlidhja e këtyre rasteve ngre një problem që tejkalon organizimin e zakonshëm elektoral, sepse përfshirja e strukturave të inteligjencës në identifikimin e mbështetësve dhe kundërshtarëve politikë krijon mundësi për grumbullimin e informacioneve, ushtrimin e presionit dhe zgjerimin e rrjeteve të ndikimit. Për Kosovën, ku të dhënat mbi qëndrimet politike të qytetarëve i raportoheshin një zyrtari të BIA-s, kjo veprimtari merr edhe dimensionin e sigurisë kombëtare dhe të ndikimit hibrid përmes mekanizmave elektoralë.

Mbledhja e votave për SNS-në përmes lidhjeve me BIA-n

Në audioincizimin e publikuar më 4 shtator 2026, Fehim Sali i shpjegonte Zhelimir Matoviqit, të identifikuar nga Prokuroria Speciale e Kosovës si zyrtar të BIA-s, mënyrën se si po mblidheshin nënshkrimet në mbështetje të SNS-së. Ai përmendte dokumentet që i kishte dhënë një person i quajtur “Nikolla” dhe faktin se kishte shënuar veçmas emrat e atyre që kishin thënë “JO”, duke e shndërruar refuzimin e mbështetjes politike në informacion për t’u raportuar.

Në veprimtarinë elektorale, listat shërbejnë për identifikimin dhe mobilizimin e votuesve, por regjistrimi i atyre që refuzojnë është gjithashtu një mënyrë për të hartëzuar qëndrimet politike brenda komunitetit. Kur ky informacion i përcillet një zyrtari të inteligjencës së huaj, ai nuk kufizohet më te organizimi partiak, sepse mund të përdoret për identifikimin e personave me ndikim, njohjen e marrëdhënieve shoqërore dhe përzgjedhjen e individëve mbi të cilët mund të ushtrohet presion.

Në të njëjtin komunikim, Sali përmendte përdorimin e “dajakut” për sigurimin e mbështetjes elektorale, dërgimin e dokumenteve drejt Beogradit dhe shqetësimin se materialet mund t’i zbuloheshin gjatë kalimit të kufirit. Këto hollësi e lidhin mbledhjen e votave me metoda presioni dhe me qarkullimin ndërkufitar të të dhënave, duke e zhvendosur vëmendjen nga numri i nënshkrimeve te personat që i kërkonin, i administronin dhe i merrnin listat.

Për sigurinë e Kosovës, çështja nuk qëndron te mbështetja e një partie politike nga qytetarët, por te regjistrimi i qëndrimeve të tyre dhe raportimi i këtyre informacioneve në komunikime me një shërbim inteligjent të huaj. Ky dallim është thelbësor edhe për mbrojtjen e komunitetit goran nga presioni politik dhe instrumentalizimi i marrëdhënieve komunitare.

“Moja Gora” dhe organizimi përmes kontakteve lokale

Një pjesë e dimensionit organizativ të rastit lidhet me shoqatën “Udruženje Moja Gora”, të regjistruar në Serbi më 2 prill 2024, me numër 28379404. Verifikimi i regjistrave publikë, i krahasuar me të dhënat e CompanyWall, e identifikon Fehim Salin si përfaqësues. Shoqata është përmendur në raportimet për mbledhjen e mbështetjes së goranëve për SNS-në gjatë vitit 2024.

Lidhja e Salit me këtë organizatë e zgjeron shqyrtimin nga komunikimet individuale me BIA-n te kontaktet dhe strukturat përmes të cilave mund të jetë organizuar mobilizimi elektoral. Rrjetet komunitare kanë njohuri për marrëdhëniet lokale dhe qasje te individët, prandaj mund të përdoren si ndërmjetës për mobilizim politik, ndërsa informacionet e mbledhura përmes tyre marrin edhe funksion informativ kur u përcillen strukturave të inteligjencës.

Veprimtaria e raportuar e Salit lidhet si me vitin 2024, ashtu edhe me përgatitjet elektorale të vitit 2026, çka e bën të dukshme mundësinë se të njëjtit persona, formularë dhe kanale komunikimi janë përdorur në të dyja periudhat.

Kallëzimi ndaj Orliqit dhe përdorimi politik i inteligjencës

Më 2 nëntor 2026, avokati Ivan Niniq paraqiti në Prokurorinë për Krimin e Organizuar në Beograd kallëzim penal kundër drejtorit të BIA-s, Vladimir Orliq, dhe shtatë drejtuesve të tjerë të agjencisë. Sipas kallëzimit penal, në fund të majit, punonjësve të strukturave në Beograd, Kragujevc, Smederevë dhe Paraqin u ishte imponuar, përmes autoritetit të eprorëve, mbledhja e të ashtuquajturave “vota kapilare” për SNS-në, duke përdorur formularë partiakë.

Votat kapilare janë një metodë për identifikimin paraprak të mbështetësve të mundshëm dhe raportimin e angazhimit në një rrjet elektoral. Rëndësia e kallëzimit nuk qëndron te përdorimi i kësaj metode nga organizatat partiake, por te pretendimi se mbledhja e mbështetjes për SNS-në u ishte imponuar punonjësve të inteligjencës si detyrim pune, duke vënë personelin dhe hierarkinë e një institucioni shtetëror në shërbim të interesave elektorale.

Orliqi, përpara emërimit në krye të BIA-s në qershor 2024, kishte qenë funksionar i lartë i SNS-së dhe kryetar i Kuvendit të Serbisë. Kjo lidhje politike është pjesë e kontekstit të kallëzimit, i cili kërkon shqyrtimin e mënyrës se si janë përdorur kompetencat dhe marrëdhëniet e vartësisë në shërbimin që ai drejton.

Kallëzimi penal u bë publik pas zgjedhjeve parlamentare të Serbisë më 25 tetor 2026, në të cilat, sipas rezultateve preliminare, Lista Studentore mori 52,71 për qind dhe lista e udhëhequr nga SNS 39,17 për qind. Në vlerësimin e saj të 26 tetorit, ODIHR evidentoi keqpërdorimin e burimeve shtetërore dhe presionet elektorale. Këto gjetje përshkruajnë mjedisin zgjedhor, ndërsa kallëzimi ndaj drejtuesve të BIA-s ngre veçmas çështjen e përfshirjes së inteligjencës në mobilizimin partiak.

Rastet Sali dhe Orliq: nga organizimi elektoral te ndikimi hibrid

Rasti i Fehim Salit në Kosovë dhe kallëzimi penal ndaj Vladimir Orliqit në Serbi lidhen përmes një veprimtarie të përbashkët: mbledhjes së organizuar të mbështetjes elektorale për SNS-në me përfshirjen e strukturave të BIA-s. Në Kosovë, Sali grumbullonte nënshkrimet, evidentonte personat që refuzonin mbështetjen dhe ia raportonte këto informacione zyrtarit të inteligjencës serbe, Zhelimir Matoviq, ndërsa në Serbi, sipas kallëzimit të Niniqit, drejtuesit e BIA-s kishin angazhuar punonjësit e agjencisë për mbledhjen e të ashtuquajturave “vota kapilare” përmes formularëve të SNS-së. Kallëzimi ndaj Orliqit i jep kështu një dimension më të gjerë institucional veprimtarisë së Salit, pasi tregon se praktika e mbledhjes së mbështetjes partiake, e evidentuar në komunikimet e inteligjencës serbe me persona në Kosovë, pretendohet se ishte zbatuar edhe brenda strukturave të saj në Serbi.

Nga perspektiva e luftës hibride, rëndësia e kësaj ndërlidhjeje qëndron te përdorimi i mobilizimit elektoral si mekanizëm për grumbullimin e informacioneve dhe ushtrimin e ndikimit politik. Listat e mbështetësve dhe personave që refuzonin nuk përfaqësonin vetëm të dhëna për potencialin elektoral të SNS-së, por edhe informacione mbi orientimet politike, marrëdhëniet komunitare dhe individët që mund të bëheshin objekt presioni. Përfshirja e inteligjencës në këtë proces krijon mundësinë që informacionet e mbledhura për qëllime partiake të shfrytëzohen edhe për profilizim politik dhe zgjerimin e rrjeteve të ndikimit, duke ndërthurur interesat elektorale me kapacitetet informative të një institucioni shtetëror.

Për Kosovën, kjo veprimtari përbën një shqetësim të drejtpërdrejtë të sigurisë, sepse mbledhja e informacioneve politike për qytetarët e saj dhe raportimi i tyre te BIA krijojnë hapësirë për ndikim të jashtëm mbi marrëdhëniet komunitare dhe proceset politike. Prandaj, institucionet e Kosovës duhet të zbardhin jo vetëm personat që kanë organizuar mbledhjen e votave, por edhe zinxhirin e administrimit dhe përcjelljes së listave, marrëdhëniet me strukturat e inteligjencës serbe dhe përdorimin e mundshëm të këtyre të dhënave për ushtrimin e presionit politik.

Rëndësia strategjike e dy rasteve shkon përtej zgjedhjeve dhe rezultateve të tyre, pasi rrjetet e kontakteve dhe informacionet e grumbulluara mund të ruajnë vlerën e tyre edhe pas ndryshimeve politike në Serbi. Ndërthurja e organizimit elektoral me veprimtarinë e inteligjencës krijon një mekanizëm ndikimi që mund të përdoret në periudha të ndryshme dhe për objektiva të tjera politike. Për Kosovën, identifikimi dhe neutralizimi i këtij mekanizmi është çështje e mbrojtjes së sovranitetit dhe e qëndrueshmërisë institucionale ndaj ndërhyrjeve hibride të inteligjencës serbe.