Uraniumi dhe kontrolli i Hormuzit mbeten pikat kyçe për t’i dhënë fund luftës SHBA-Izrael-Iran

Kontrolli i ardhshëm mbi ngushticën e Hormuzit dhe një kërkesë nga Uashingtoni që Teherani të eksportojë rezervat e tij të uraniumit të pasuruar në nivel të lartë mbeten pengesa kryesore, pasi ndërmjetësit pakistanezë vazhduan të kërkonin një armëpushim të përhershëm që ata besojnë se është ende i arritshëm midis SHBA-së dhe Iranit.

Ndërkohë, Izraeli dhe Irani secili kanë frikë se tjetri është gati të nisë një sulm të befasishëm në territorin e tyre, ndërsa presidenti amerikan, Donald Trump, vazhdon të këmbëngulë se një sulm i ri ndaj Iranit mbetet një opsion i mundshëm për të.

Ministri i Brendshëm pakistanez, Mohsen Naqvi, u takua me ministrin e Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, për herë të dytë brenda dy ditësh, në një përpjekje për të siguruar një përparim në bisedime, dhe është ende e mundur që një vizitë e vonuar në Teheran nga Feldmarshal Asim Munir, komandanti i ushtrisë pakistaneze, do të sinjalizojë se po bëhet përparim.

Munir pritej të vizitonte Teheranin të enjten, por mungesa e përparimit në bisedime e shtyu mbërritjen e tij dhe mund të ndodhë që Pakistani të përpiqet të sjellë Kinën si ndërmjetës. Kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, pritet të vizitojë Pekinin të shtunën.

Irani ka theksuar se po kërkon të shtyjë të gjitha bisedimet mbi programin e tij bërthamor dhe të përqendrohet në vend të kësaj në një ndërprerje të përhershme të armiqësive, që shpreson të përfshijë një heqje graduale të sanksioneve të SHBA-së, zhbllokimin e aseteve të ngrira iraniane, kompensimin për dëmet e luftës SHBA-Izrael dhe angazhimet për të mos përdorur forcën në të ardhmen.

Menaxhimi i ardhshëm i ngushticës strategjike të Hormuzit është një pikë kyçe mosmarrëveshjeje, me Pakistanin që po qarkullon plane për kontroll të përbashkët nën kujdesin e OKB-së.

Teherani ka propozuar gjithashtu që Autoriteti i Ngushticës së Gjirit Persik i krijuar së fundmi të marrë përgjegjësinë për kanalin, në të cilin do të ngarkohen tarifa dhe anijet do të duhet të ndjekin udhëzimet nga rrugë të caktuara tranziti. Ambasadori iranian në Francë konfirmoi se Irani po kërkonte bashkëpunimin e Omanit me planin.

Pesë shtete të Gjirit i kanë shkruar një letër Autoritetit Ndërkombëtar Detar, një organ mbikëqyrës global i transportit detar, duke u bërë thirrje anijeve tregtare dhe tregtare të mos angazhohen me PGSA-në.

Lista e nënshkruesve përfshin Bahreinin, Kuvajtin, Katarin, Arabinë Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. Nuk përfshin Omanin, por Omani, i cili sipas propozimit do të ishte autoriteti në anën jugore të ngushticës, është i kujdesshëm ndaj propozimit të Teheranit.

Në letrën e tyre, pesë shtetet paralajmërojnë: “Rruga e supozuar e Iranit duhet të shihet për atë që është, një përpjekje për të kontrolluar trafikun përmes ngushticës duke i detyruar anijet të përdorin një rrugë brenda ujërave të tij territoriale, e cila mund të shfrytëzohet për përfitime monetare përmes vendosjes së tarifave të taksës. Çdo kuptim ose njohje e rrugës së propozuar të Iranit dhe PGSA-së si një alternativë do të vendoste një precedent të rrezikshëm.”

Në një takim të ministrave të jashtëm të NATO-s në Suedi, sekretari i shtetit i SHBA-së, Marco Rubio, paralajmëroi: “Irani po përpiqet të krijojë një sistem takse. Ata po përpiqen ta bindin Omanin t’u bashkohet atyre në një sistem takse në një rrugë ujore ndërkombëtare. Nuk ka asnjë vend në botë që duhet ta pranojë këtë.”

Ai shprehu përsëri zhgënjimin e tij për refuzimin e Evropës për të bërë më shumë për ta mbajtur ngushticën hapur.

Ndërkohë, analistët argumentojnë se shumë nga ato që thonë zyrtarët e administratës amerikane në lidhje me statusin e bisedimeve duhet të filtrohen përmes nevojës së Uashingtonit për të ulur çmimin global të naftës.

Esmail Baghaei, zëdhënës i ministrisë së punëve të jashtme iraniane, i tha medias shtetërore: “Në këtë fazë, fokusi i negociatave është përfundimi i luftës në të gjitha frontet, përfshirë Libanin, dhe pretendimet e bëra në media në lidhje me çështjet bërthamore, duke përfshirë çështjen e materialit të pasuruar ose debatin për pasurimin, janë thjesht spekulime mediatike dhe u mungon besueshmëria.”