Aioli klasike provençale — salca franceze me hudhër dhe vaj ulliri

Aioli është një nga salcat më të famshme të kuzhinës mesdhetare, e lindur në Provencën e jugut të Francës, ku përgatitet tradicionalisht në havan vetëm me hudhër, të verdhë veze dhe vaj ulliri, siç dokumentohet edhe në enciklopeditë kulinare. Emri i saj vjen nga fjalët provençale “alh” (hudhra) dhe “òli” (vaj) — salca nuk është gjë tjetër veçse martesa e këtyre dy përbërësve në një emulsion të përsosur.

Përbërësit:

• 4 thelpinj hudhre
• 1 e verdhë veze (në temperaturë ambienti)
• 1 lugë çaji lëng limoni të freskët
• 1 lugë çaji mustardë Dijon (opsionale, e ndihmon emulsionin)
• 250 ml vaj ulliri ekstra të virgjër (ose gjysma vaj luledielli, për shije më të butë)
• 1/2 lugë çaji kripë
• Piper i zi i sapo bluar, sipas dëshirës

Hapat e përgatitjes:

1. Qëroji thelpinjtë e hudhrës dhe shtypi në havan me pak kripë derisa të fitosh një pastë krejt të butë, pa copa.
2. Shtoje të verdhën e vezës dhe lëngun e limonit dhe përzieji mirë me telin e kuzhinës.
3. Fillo të shtosh vajin pikë-pikë, duke e rrahur vazhdimisht pa ndërprerje, derisa masa të fillojë të trashet dhe të lidhet.
4. Vazhdo ta shtosh vajin në një fije shumë të hollë, duke e rrahur gjithmonë në të njëjtin drejtim, derisa salca të bëhet e trashë, kremoze dhe me shkëlqim.
5. Shijoje dhe rregullo kripën, piperin dhe limonin sipas dëshirës.
6. Servire menjëherë me peshk të pjekur, perime të ziera, patate të furrës ose bukë të thekur — ose ruaje në frigorifer deri në 2 ditë.

Koha e përgatitjes: 15 minuta. Sasia: rreth 250 ml (mjafton për 8 porcione si salcë shoqëruese).

Këshillë: nëse salca “prehet” (ndahet), fillo sërish me një të verdhë veze të re në një tas të pastër dhe shtoje salcën e prerë pikë-pikë duke e rrahur — emulsioni rikthehet.