E rrëzuar nga muri gjatë shembjes: piktura e humbur «Bob» e Elizabeth Murray-t rikthehet para publikut pas më shumë se katër dekadash

Një pikturë gjigante e artistes amerikane Elizabeth Murray (1940–2007), e humbur nga sytë e publikut për më shumë se katër dekada dhe e shpëtuar pothuajse nga rrënojat e një ndërtese të shembur, është rikthyer në ekspozim në Muzeun Nasher të Artit në Universitetin Duke në Durham të Karolinës së Veriut. Siç rrëfen INDY Week, vepra «Bob» (1977) varet që nga mesi i tetorit në Sallën e Madhe të muzeut, hapësirën qendrore ku hyjnë vizitorët, dhe mund të shihet falas nga publiku.

«Bob», me përmasa gati 3,35 me 3,35 metra, është piktura e dytë më e madhe që Murray ka krijuar ndonjëherë dhe vjen nga fillimet e karrierës së saj. Ajo u ekspozua vetëm një herë, në vitin 1978 në galerinë Paula Cooper në Nju Jork, përpara se ta blinte fondi Burroughs Wellcome dhe ta vendoste në selinë e kompanisë në Research Triangle Park — ndërtesën brutaliste Elion-Hitchings, projektuar nga arkitekti Paul Rudolph — ku qëndroi e fshehur për dekada. Sipas muzeut, vepra është homazh për mikun dhe artistin Robert Moskowitz, ndërsa forma e saj e pazakontë, si diamant, me të katër brinjët me gjatësi të ndryshme, lindi nga një gabim i një asistenti të studios që e preu gabim kornizën — një gabim që artistes i pëlqeu.

Në vitin 2020, pronarja e re e ndërtesës, United Therapeutics, njoftoi shembjen e saj, pavarësisht kundërshtimeve të mbrojtësve të trashëgimisë. Gjatë punimeve, një ekip që po përpiqej ta hiqte pikturën nga muri i lartë i auditorit e rrëzoi atë përtokë; vepra u la jashtë ndërtesës, ku e gjeti zëvendëspresidenti i kompanisë, Avi Halpert, i cili e futi në siguri brenda objektit prodhues. Halpert kontaktoi Jason Andrew, atëherë drejtor i fondacionit të Elizabeth Murray-t, pasi kishte parë nënshkrimin e artistes në pjesën mbajtëse të veprës; në janar 2021 Andrew udhëtoi në Durham dhe konfirmoi vërtetësinë e saj: sipërfaqja kishte çarje të thella spirale nga pika e goditjes, por humbja e bojës ishte minimale.

Muzeu Nasher e bleu pikturën në vitin 2021 nga United Therapeutics. Restaurimi u mbështet nga një grant prej 100.000 dollarësh i Bank of America, përmes projektit të saj për ruajtjen e artit, dhe muzeu bashkëpunoi me studion Art Conservation Solutions: vepra udhëtoi në Nju Jork, ku konservatorët punuan mbi të për më shumë se një vit, ndërsa korniza e saj prej druri u zëvendësua plotësisht.

«Ne ndiejmë detyrimin të tregojmë histori që nuk janë treguar ende në historinë e artit, dhe kjo ishte një histori e shkëlqyer», tha kryekuratori i muzeut, Marshall N. Price. Edhe Andrew u shpreh i kënaqur që vepra gjeti shtëpinë e re: «Është sikur i takonte gjithmonë atij vendi». Muzeu po përgatit edhe një film të shkurtër dokumentar për udhëtimin e jashtëzakonshëm të pikturës, nga ekspozimi i vitit 1978 te rizbulimi, restaurimi dhe rikthimi para publikut.