Green Home: Mali i Zi larg standardeve të BE-së për cilësinë e ajrit, 182 vdekje të parakohshme për 100 mijë banorë

Ndotja e ajrit mbetet një nga problemet kryesore ekologjike dhe shëndetësore të Malit të Zi, siç njofton Portali ETV, duke iu referuar organizatës Green Home. Sipas organizatës, qytetarët, sidomos gjatë dimrit, përballen me përqendrime të larta të ndotësve, pavarësisht disa masave të ndërmarra vitet e fundit.

Sipas Green Home, të dhënat e Strategjisë së Menaxhimit të Cilësisë së Ajrit 2026-2029 vlerësojnë se ndotja e ajrit lidhet me rreth 182 vdekje të parakohshme për 100 mijë banorë në Malin e Zi, ndërsa mesatarja e Bashkimit Evropian për vitin 2022 ishte 78 për 100 mijë banorë. Standardet e BE-së lejojnë që kufiri ditor i grimcave PM10 prej 50 µg/m³ të tejkalohet më së shumti 35 ditë në vit, por në vitin 2024 ai u tejkalua 102 ditë në Bijelo Polje, 95 ditë në Pljevljë dhe 60 ditë në Podgoricë – pothuajse tri herë më shumë se e lejuara në Bijelo Polje, më shumë se dy herë e gjysmë në Pljevljë dhe rreth 70 për qind mbi të lejuarën në Podgoricë. Direktiva e re e BE-së 2024/2881 e shtrëngon më tej këtë kufi: nga viti 2030 kufiri ditor i PM10 do të jetë 45 µg/m³ dhe nuk do të lejohet të tejkalohet më shumë se 18 ditë në vit.

Burimet kryesore të ndotjes ndryshojnë sipas zonave: në Pljevljë mbizotërojnë sektori termoenergjetik dhe minierat, ndërsa në pjesët e tjera të vendit ngrohja individuale me qymyr dhe dru, sistemet joefikase të ngrohjes dhe madje edhe djegia e mbeturinave shtëpiake. Kontribut jep edhe trafiku, për shkak të numrit të madh të automjeteve të vjetra. Green Home vë në dukje se rritja e çmimit të peletit dhe problemet me furnizimin po i shtyjnë familjet në Pljevljë të kthehen te qymyri si lëndë djegëse më e lirë, çka përbën një hap prapa.

Mali i Zi miratoi së fundmi Strategjinë e shumëpritur të Menaxhimit të Cilësisë së Ajrit, një detyrim që buron nga Agjenda e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor dhe nga Kapitulli 27, por, sipas Green Home, miratimi i dokumenteve ka kuptim vetëm nëse pasohet nga veprime konkrete, gjë që shpesh nuk ndodh. Ende mungojnë planet e cilësisë së ajrit për Zonën Veriore, Qendrore dhe Bregdetare, të parashikuara nga Strategjia dhe detyrim i Direktivës, të cilat duhet të përcaktojnë afatet, institucionet përgjegjëse, financimin dhe treguesit e suksesit. Vendi ndërkohë disponon një sistem monitorimi të cilësisë së ajrit me stacione automatike matëse.

Për ta ndryshuar gjendjen, Green Home thotë se nevojiten investime të konsiderueshme në efiçencën energjetike të banesave, në ngrohje më të pastër dhe më të arritshme, në transport publik më të mirë, në kontrollin e emetimeve industriale dhe në ndëshkimin e vazhdueshëm të djegies së papërshtatshme të mbeturinave. Një rol të veçantë kanë vetëqeverisjet lokale, ndërsa shteti duhet të sigurojë koordinimin, mekanizmat financiarë dhe mbikëqyrjen.