Instituti Ndërkombëtar i Shtypit paralajmëron: 157 sulme ndaj gazetarëve në Serbi që nga fillimi i vitit, para zgjedhjeve

Instituti Ndërkombëtar i Shtypit (IPI), së bashku me partnerët e Mekanizmit për Reagim të Shpejtë ndaj shkeljeve të lirisë së medias (MFRR) dhe Rrjetin e Gazetarëve të Sigurt (SJN), paralajmëroi për rritjen e dhunës ndaj gazetarëve, presionet ndaj mediave të lira dhe përkeqësimin e lirive mediatike në Serbi në prag të zgjedhjeve parlamentare të 25 tetorit. Organizatat, siç njofton Danas, u bëjnë thirrje autoriteteve të hetojnë urgjentisht sulmet dhe të garantojnë sigurinë e gazetarëve gjatë procesit zgjedhor, duke theksuar se nuk ka zgjedhje të lira dhe të ndershme pa respektimin e lirisë së medias.

Shifrat që citon deklarata janë alarmante. Sipas të dhënave të MFRR-së, që nga fillimi i vitit 2026 në Serbi janë regjistruar 157 sulme që kanë prekur 261 gazetarë dhe media, si dhe 51 kërcënime online me vdekje, përballë 47 kërcënimeve të tilla gjatë gjithë vitit të kaluar. Në vitin 2025 u regjistruan 209 incidente — numri më i madh ndër të gjitha vendet e mbuluara nga platforma “Hartimi i Lirisë së Medias” — dhe numri i përgjithshëm i sulmeve ndaj gazetarëve në Serbi pothuajse u trefishua krahasuar me vitin 2024.

Deklarata kujton dhunën gjatë zgjedhjeve lokale të marsit 2026, kur gazetarë u sulmuan fizikisht dhe u rrahën, disa përfunduan në spital, pajisjet iu shkatërruan dhe familjeve iu drejtuan kërcënime, ndërsa në javët e fundit janë regjistruar sulme të reja fizike, kërcënime me vdekje dhe pengime të gazetarëve që raportojnë për fushatën. Mes gazetarëve dhe profesionistëve të medias të ekspozuar ndaj kërcënimeve përmenden kryetari i Shoqatës së Mediave të Pavarura Elektronike (ANEM), Veran Matiç, gazetarët dhe drejtuesit e podkastit “Dobar, loš, zao”, Marko Vidojkoviq dhe Nenad Kulaçin, gazetari Dinko Gruhonjiq dhe kolumnisti i Radar, Predrag Simonoviq. Kërcënime kanë marrë edhe anëtarë të familjeve të gazetarëve, disa gazetarë janë detyruar të largohen nga vendi, ndërsa organizatat thonë se në shumë raste zyrtarë shtetërorë dhe liderë politikë kanë nxitur armiqësi ndaj profesionistëve të medias. Shqetësim i veçantë, sipas deklaratës, është mungesa e përgjegjësisë për sulmet, edhe kur autorët janë identifikuar.

Problemet, thekson deklarata, prekin edhe Rregullatorin e Mediave Elektronike (REM): Këshilli i tij vazhdon të mblidhet, por ende nuk është plotësuar — ka tetë nga nëntë anëtarët e paraparë — dhe marrja e vendimeve kyçe, përfshirë sanksionimin e mediave që shkelin rregullat, bllokohet shpesh.

IPI, MFRR dhe SJN kërkojnë nga autoritetet serbe të dënojnë publikisht të gjitha sulmet dhe kërcënimet ndaj gazetarëve, të zhvillojnë hetime të shpejta dhe të hollësishme dhe të sigurojnë që policia të reagojë në kohë për mbrojtjen e punonjësve të medias, përfshirë në vendvotime, tubime parazgjedhore dhe redaksi. Nga politikanët kërkohet të ndalojnë nxitjen e armiqësisë ndaj gazetarëve. Institucioneve të Bashkimit Evropian u kërkohet të rrisin presionin ndaj autoriteteve serbe për rezultate konkrete në hetimin e sulmeve, ndërsa misionet vëzhguese ndërkombëtare ftohen t’i kushtojnë vëmendje të veçantë sigurisë së gazetarëve. Nënshkruesit paralajmëruan se do të vazhdojnë ta monitorojnë situatën dhe se incidentet më të rëndësishme do t’i raportojnë në platformën e Këshillit të Evropës për mbrojtjen e gazetarëve dhe te institucionet evropiane.