Som Tam — sallata tajlandeze me papaja jeshile, kikirikë dhe speca djegës

Som Tam është sallata më e dashur e Tajlandës verilindore dhe e Laosit fqinj, nga ku mendohet se e ka origjinën, siç përshkruhet në Wikipedia. Baza e saj është papaja jeshile e papjekur, e grirë në shirita të hollë krokantë, që shtypet lehtë në mortar me hudhër e speca djegës dhe vishët me një salcë ku e tharta e limonit jeshil, e ëmbla e sheqerit të palmës dhe e kripura e salcës së peshkut gjejnë ekuilibrin e përsosur. Është pikërisht ky balancim i katër shijeve — e thartë, e ëmbël, e kripur, pikante — që e ka kthyer në një nga sallatat më të famshme në botë.

Përbërësit (për 4 porcione)
– 1 papaja jeshile e papjekur (rreth 500 g), e qëruar dhe e grirë në shirita të hollë
– 2 thelpinj hudhër, të qëruar
– 2–3 speca djegës të vegjël të freskët (sipas shijes)
– 2 lugë gjelle sheqer palme (ose sheqer kaf)
– 3 lugë gjelle lëng limoni jeshil (rreth 2 limona jeshilë)
– 2 lugë gjelle salcë peshku
– 100 g mashurka të gjata, të prera në copa 3–4 cm
– 8–10 domate qershi, të prera përgjysmë
– 3 lugë gjelle kikirikë të pjekur pa kripë, të thërrmuar trashë
– 2 lugë gjelle karkaleca të thatë (sipas dëshirës)
– 1 karotë mesatare, e grirë në shirita (sipas dëshirës)

Hapat e përgatitjes
1. Përgatit papajën: Qëroje papajën jeshile, hiq farat dhe grije tulin në shirita të hollë me rende ose me thikë. Nëse dëshiron krokantësi maksimale, zhyt shiritat 10 minuta në ujë me akull, pastaj kulloji mirë.
2. Shtyp bazën në mortar: Në një mortar të madh shtyp hudhrën me specat djegës derisa të formojnë një masë pothuajse të njëtrajtshme. Shto sheqerin e palmës dhe shtype derisa të shkrihet.
3. Bëj salcën: Shto lëngun e limonit jeshil dhe salcën e peshkut dhe përzieji mirë. Provoje dhe rregullo ekuilibrin: nëse është shumë e thartë, shto pak sheqer; nëse është shumë e ëmbël, shto pak lëng limoni.
4. Shto perimet e forta: Hidh në mortar mashurkat e prera dhe karkalecat e thatë (nëse i përdor) dhe shtypi lehtë me shtypësin, vetëm sa të çahen e të marrin salcën — jo derisa të bëhen pure.
5. Përziej sallatën: Shto shiritat e papajës, karotën dhe domatet qershi. Përzieji me lugë duke i shtypur shumë lehtë, që papaja të thithë salcën pa u zbutur.
6. Shërbeje: Hidhe sallatën në pjatë, spërkate me kikirikët e thërrmuar dhe shërbeje menjëherë, sipas dëshirës me oriz ngjitës, lakër të freskët ose pulë të pjekur në skarë.

Koha e përgatitjes: 20 minuta | Koha e gatimit: pa gatim | Porcione: 4