ANALIZË – Brukseli përgatitet për një BE më të madhe

– Komisioni Evropian pritet që më 6 tetor të propozojë ndryshime të rëndësishme në mënyrën se si BE-ja merr vendime, pa rihapur traktatet, së bashku me një grup krejtësisht të ri masash mbrojtëse kundër rrëshqitjes demokratike dhe dobësimit të shtetit të së drejtës në shtetet e ardhshme anëtare, sipas europeanwesternbalkans.com.

Për herë të parë në pothuajse një dekadë, Komisioni mund të paraqesë gjithashtu afate kohore orientuese për përfundimin e negociatave të anëtarësimit me kandidatët më të avancuar, Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë, si pjesë e udhërrëfyesve të rinj që do të prezantohen më vonë gjatë muajit.

Për Serbinë dhe kandidatët e tjerë që janë më prapa në proces, Brukseli po propozon forma të ndryshme të “integrimit gradual”.

Tetori mund të bëhet muaji i zgjerimit në Bruksel.

Pas pothuajse një viti e gjysmë vonesash, Ursula von der Leyen pritet që javën e ardhshme të paraqesë propozimet e Komisionit për reformimin e BE-së përpara zgjerimit të ardhshëm.

Pyetja qendrore është e drejtpërdrejtë; si mund të pranojë BE-ja anëtarë të rinj pa e bërë vendimmarrjen më të ngathët apo pa dobësuar mekanizmat demokratikë mbrojtës?

Një draft i propozimit të Komisionit argumenton se BE-ja duhet të ndryshojë si mënyrën e marrjes së vendimeve, ashtu edhe përbërjen e institucioneve të saj, nëse dëshiron të mbetet efektive me një numër shumë më të madh anëtarësh.

Zgjerimi i ardhshëm do të shoqërohej gjithashtu me masa më të forta mbrojtëse dhe me një sistem më të zhvilluar të integrimit gradual.

Këto masa mbrojtëse mund të jenë vendimtare për sigurimin e mbështetjes për zgjerimin nga shtetet aktuale anëtare.

Sipas disa burimeve të njohura me propozimin, drafti aktual parashikon masa mbrojtëse financiare dhe institucionale, si edhe kufizime të përkohshme të aftësisë së anëtarëve të rinj për të përdorur veton.

Anëtarët e rinj: përkohësisht pa veto?

Komisioni beson se shteteve të reja anëtare mund t’u kërkohet që, për një periudhë të kufizuar pas anëtarësimit, të pranojnë kufizime në aftësinë e tyre për të bllokuar vendimet në fushat ku kërkohet unanimiteti.

Një marrëveshje e tillë mund të përcaktohet në një deklaratë që shoqëron traktatin e anëtarësimit.

Sipas personave të njohur me propozimin, qëllimi nuk do të ishte krijimi i të drejtave të ndryshme në mënyrë të përhershme për anëtarët e rinj, por lejimi i integrimit të tyre gradual në sistemin vendimmarrës të BE-së.

Dënime financiare për dobësimin e shtetit të së drejtës

Një masë e re financiare mbrojtëse do t’i mundësonte Komisionit që, për një periudhë të kufizuar, të propozojë masa që përfshijnë edhe pezullimin e fondeve të BE-së, nëse ka tregues të qartë se mangësitë në shtetin e së drejtës në një shtet të ri anëtar mund të rrezikojnë administrimin e shëndoshë të buxhetit të BE-së ose interesat e tij financiare.

Në praktikë, Brukseli dëshiron ta bëjë më të lehtë mbrojtjen e fondeve të BE-së, nëse një vend i sapopranuar fillon të largohet nga standardet demokratike pas anëtarësimit.

Pezullimi i të drejtave të votës për shkelje të vlerave të BE-së

Propozimi parashikon gjithashtu t’i japë BE-së më shumë mundësi për të pezulluar të drejtat e votës së një shteti anëtar të ri në rastet e shkeljeve veçanërisht të rënda të vlerave themelore të Unionit.

Sipas sistemit të propozuar, Këshilli mund të veprojë mbi rekomandimin e Komisionit dhe të marrë një vendim të tillë me shumicë të cilësuar, për një periudhë të kufizuar.

Dallimi kryesor do të ishte heqja e kërkesës për unanimitet – pengesa që e ka bërë jashtëzakonisht të vështirë një veprim të ngjashëm sipas nenit 7 të traktateve të BE-së.

Shtetet e reja anëtare do të kërkohej gjithashtu të anëtarësohen në Prokurorinë Publike Evropiane (EPPO) përpara se të hyjnë në BE.

Largimi nga unanimiteti

Komisioni do të propozojë gjithashtu një përdorim më të gjerë të votimit me shumicë të cilësuar, kudo që traktatet ekzistuese e lejojnë këtë, duke reduktuar varësinë e BE-së nga unanimiteti.

Kjo do të zbatohej mbi të gjitha në politikën e jashtme, mbrojtjen dhe sanksionet, por edhe në zgjerimin e BE-së.

Rruga më e drejtpërdrejtë do të ishte përdorimi i të ashtuquajturave klauzola passerelle të BE-së, të cilat tashmë u lejojnë shteteve anëtare të ndryshojnë procedurat e vendimmarrjes në fusha të caktuara pa ndryshuar zyrtarisht traktatet.

Vendet që shqetësohen se mund të mposhten në votim do të ruanin masa mbrojtëse.

Një “frenë emergjence” do të lejonte që çështjet veçanërisht të ndjeshme t’u referoheshin liderëve të BE-së, ndërsa një mekanizëm tjetër do të kërkonte përpjekje për të gjetur një kompromis të pranueshëm kur një grup i konsiderueshëm shtetesh anëtare rrezikon të tejkalohet në votim.

Përgatitja e institucioneve për një BE më të madhe

Propozimi parashikon gjithashtu uljen e numrit të Komisionerëve Evropianë në dy të tretat e numrit të shteteve anëtare.

Këshilli do të krijonte një sistem rotacioni të hartuar për të pasqyruar larminë demografike dhe gjeografike të BE-së.

Propozimi i Komisionit thekson gjithashtu nevojën për të përshtatur përbërjen e Parlamentit Evropian ndërsa rritet numri i shteteve anëtare.

Udhërrëfyes drejt anëtarësimit për Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë

Reforma e brendshme e BE-së është vetëm njëra anë e ekuacionit.

Sipas kalendarit aktual, Komisioni Evropian pritet që më 28 tetor të paraqesë udhërrëfyes të rinj të anëtarësimit si pjesë e paketës së zgjerimit.

Brukseli dëshiron t’u japë kandidatëve kryesorë më shumë parashikueshmëri dhe një rrugë të qartë, hap pas hapi, drejt anëtarësimit, potencialisht duke përfshirë afate kohore orientuese për mbylljen e të gjitha grupeve të negociatave.

“Këta udhërrëfyes do të identifikojnë reformat dhe etapat e ardhshme dhe do të tregojnë renditjen e hapave të nevojshëm për përfundimin me sukses të negociatave të anëtarësimit”, thuhet në draft-dokumentin e Komisionit.

Komisioni beson se kjo do t’u japë vendeve kandidate, shteteve anëtare dhe institucioneve të BE-së një kuadër më të qartë për planifikimin e fazave të ardhshme të anëtarësimit, duke ruajtur parimin se përparimi drejt anëtarësimit mbetet i bazuar në merita.

Integrim gradual për kandidatët më larg anëtarësimit

Në të njëjtën kohë, Komisioni dëshiron të përdorë në një masë shumë më të madhe integrimin gradual, duke e bërë të qartë se kjo nuk synohet si një rrugë alternative për Malin e Zi dhe Shqipërinë.

“Për Malin e Zi dhe Shqipërinë, të cilat tashmë janë mjaft të avancuara në procesin e anëtarësimit, përparësia mbetet përfundimi me sukses i negociatave të anëtarësimit”, thuhet në draft.

Për kandidatët e tjerë, megjithatë, integrimi gradual paraqitet si një mënyrë më e menjëhershme për t’iu afruar BE-së, duke përshpejtuar konvergjencën ekonomike, thelluar bashkëpunimin politik dhe sjellë përfitime konkrete, ndërsa reformat vazhdojnë.

Qasja do të ndryshonte sipas vendit dhe sektorit, në vend që të ndiqte një model të vetëm.

Serbia, Ukraina dhe Moldavia, për shembull, kanë një interes të veçantë për marrëveshje që do të lehtësonin aksesin në tregun e vetëm të BE-së për produktet industriale.

Kandidatët e tjerë kanë përparësi të ndryshme të menjëhershme.

Prandaj, Komisioni argumenton se integrimi gradual duhet të mbetet mjaftueshëm fleksibël për të pasqyruar pikënisjet e ndryshme, trajektoret e reformave dhe përparësitë e politikave.

Nëse planet konfirmohen, kjo do të ishte hera e parë në pothuajse një dekadë që Komisioni Evropian u ofron afate kohore orientuese vendeve kandidate më të avancuara për përfundimin e negociatave.

Hera e fundit që bëri një gjë të tillë ishte në shkurt 2018, kur Komisioni përcaktoi një listë hapash dhe reformash që synonin ta vendosnin Serbinë dhe Malin e Zi në një pozicion për t’u anëtarësuar në BE deri në vitin 2025.

Shtetet anëtare në masë të madhe i shpërfillën si strategjinë e Komisionit për zgjerimin, ashtu edhe afatin e tij orientues.

Që atëherë, shumë gjëra kanë ndryshuar.

Serbia ka rënë drejt fundit të grupit të kandidatëve negociues, ndërsa klima politike brenda BE-së ka ndryshuar në mënyrë dramatike në favor të zgjerimit.

Komisioni tani konsideron se Mali i Zi dhe Shqipëria kanë një perspektivë realiste për anëtarësim deri në fund të kësaj dekade.

Debati mes liderëve të BE-së në samitet e 15 tetorit, dhe përsëri në dhjetor, do të japë treguesin e parë se sa larg janë të gatshme të shkojnë shtetet anëtare; si në reformimin e vetë Unionit, ashtu edhe në marrjen e hapave vendimtarë drejt pranimit të anëtarëve të rinj. /Ad.Ab./ a.jor.