Britania prezanton planin e mbrojtjes: prioritet dronët dhe debati mbi buxhetin

Qeveria britanike ka prezantuar Planin e Investimeve në Mbrojtje, që vendos theksin te sistemet autonome — avionë luftarakë me vetë-navigim, submarine pa ekuipazh dhe dronë — si përgjigje ndaj një peizazhi të ri kërcënimesh të formësuar nga teknologjia. Dokumenti synon të përcaktojë prioritetet e pajisjeve dhe mënyrën e shpenzimeve të ardhshme të forcave të armatosura, pas vonesave dhe diskutimeve të brendshme rreth kostove.

Plani, i shtyrë disa herë për shkak të përplasjes mes udhëheqjes ushtarake dhe Thesarit, vjen ndërsa debati mbi buxhetin vazhdon. Raporton Associated Press se ish-ministri i Mbrojtjes John Healey dha dorëheqjen më 11 qershor, duke akuzuar qeverinë se nuk është e gatshme të investojë mjaftueshëm; ai kërkonte që shpenzimet të arrinin në 3% të PBB-së deri në 2030. Sipas planeve të Thesarit, shpenzimet pritet të jenë 2.6% vitin e ardhshëm dhe të ngjiten në 2.68% në 2030; qeveria thotë se nën udhëheqjen e ministrit të ri të Mbrojtjes, Dan Jarvis, plani është rikthyer dhe përfshin më shumë fonde se 13.5 miliardë paundët që i ishin ofruar Healey-t, por shumë larg kërkesës prej rreth 28 miliardë paundësh të zyrtarëve të mbrojtjes.

Dokumenti synon rritjen graduale të shpenzimeve drejt objektivit të NATO-s për 3.5% të PBB-së brenda vitit 2035, me qëllim rikthimin e kapaciteteve pas dekadash uljeje. Plani përqendrohet në investime të mëdha në sisteme dronësh për të gjitha degët e forcave të armatosura; si pjesë e këtij ndryshimi, Marina Mbretërore do të marrë anije hibride që do të shërbejnë si qendra operacionale për dronët në vend të një flote të re shkatërruesish të planifikuar më parë.

Kryeministri Keir Starmer tha se plani do t’u sigurojë forcave kapacitete të avancuara për të parandaluar kërcënimet në ndryshim dhe se dokumenti i plotë do të publikohet më vonë. Dorëheqjet e Healey-t dhe të ministër të rangut më të ulët, Al Carns, ishin ndër goditjet që çuan në njoftimin e Starmer-it se do të japë dorëheqje; ai pritet të marrë pjesë në samitin e NATO-s në Turqi më 7 dhe 8 korrik. Pasardhësi i mundshëm, ish-kryetari i Manchesterit Andy Burnham, do të jetë nën presion për të zbatuar angazhimet e planit, ndërsa opozita konservatore e ka kritikuar dokumentin si të pamjaftueshëm dhe të vonuar.

Plani nënvizon një zhvendosje të madhe drejt teknologjive autonome dhe dronëve — një qasje të frymëzuar edhe nga përdorimi intensiv i dronëve në Ukrainë, ku sipas disa vlerësimeve përdoren rreth 200,000 njësi në muaj — por debati mbi financimin dhe shtrirjen e investimeve mbetet i hapur, sipas Associated Press.