Komisioni Evropian: Serbia të zvogëlojë varësinë nga gazi rus dhe të sigurojë financimin e tranzicionit energjetik

Serbia duhet të zvogëlojë varësinë nga gazi rus dhe të ngrejë një mekanizëm të qëndrueshëm financimi për tranzicionin e drejtë energjetik, thuhet në raportin e këtij viti të Komisionit Evropian për progresin e Serbisë, të publikuar këtë javë në kuadër të Paketës së Zgjerimit të BE-së, siç njofton agjencia Beta. Komisioni e vlerëson Serbinë si mesatarisht të përgatitur në fushën e energjisë (kapitulli 15, klasteri 4 — Agjenda e Gjelbër dhe ndërlidhja e qëndrueshme), ndërsa rekomandimet e vitit të kaluar janë zbatuar pjesërisht.

Sipas raportit, gjatë periudhës së raportimit është shënuar përparim konkret: ndarja e plotë e veprimtarive dhe certifikimi përfundimtar i “Transportgas Srbija” si operator i pavarur i sistemit të transportit të gazit natyror, themelimi i kompanisë “Gas Infrastruktura Novi Sad” si pronare e re e pavarur e rrjetit të gazit, si dhe përparimi në transpozimin e rregullave të Paketës për Integrimin e Tregut të Energjisë Elektrike.

Komisioni kujton se kompania e naftës NIS i nënshtrohet sanksioneve amerikane për shkak të pronësisë shumicë ruse dhe punon mbi bazën e një lejeje të përkohshme, gjë që “kontribuon në pasigurinë në tregun e brendshëm”. “Serbia duhet të zvogëlojë varësinë nga gazi rus dhe të zgjidhë çështjen e kontrollit shumicë të Rusisë mbi industrinë e saj të gazit dhe naftës”, vlerësohet në raport.

Në burimet e ripërtëritshme, Komisioni sheh përparim në integrimin e kapaciteteve në rrjetin elektroenergjetik, me rreth 1.300 megavat të lidhura deri në mesin e këtij viti, por Serbia ende nuk e ka zhvilluar raundin e tretë të ankandeve për centralet diellore dhe të erës, të parashikuar në planin 2023–2025, dhe pjesa e burimeve të ripërtëritshme në ngrohjen qendrore, industri dhe transport mbetet e kufizuar. Raporti kërkon përmirësimin e kuadrit rregullator dhe të procesit të lejeve, një pikë të vetme kontakti plotësisht funksionale për projektet e ripërtëritshme dhe përparësi për biokarburantet e avancuara.

Serbia ka miratuar programin e zbatimit të Strategjisë së Energjisë 2026–2028, ka nisur ciklin e ri të Planit Kombëtar për Energji dhe Klimë 2030–2040 dhe qershorin e kaluar miratoi Planin e Tranzicionit të Drejtë. “Serbia tani duhet të përqendrohet në ngritjen e një mekanizmi të qëndrueshëm financimi që do të mbështesë zbatimin e tij dhe do të sigurojë përshpejtimin e procesit të braktisjes së qymyrit”, thekson Komisioni, duke shtuar se në fushën e energjisë bërthamore legjislacioni serb është vetëm pjesërisht i harmonizuar me rregullat e Euratom-it dhe kapacitetet e drejtorisë SRBATOM duhen forcuar më tej.