Nyja gordiane e kabllit: Athina e vendosur të rifillojë kërkimet, Turqia kërkon llogari si “shtet bregdetar”

Rifillimi i kërkimeve për shtrimin e kabllit elektrik të interkoneksionit Qipro–Kretë (Great Sea Interconnector, krahu Greqi–Qipro) është shndërruar në një “nyjë gordiane”, siç njofton ProtoThema në një analizë të botuar sot. Sipas raportimit, kompania që menaxhon projektin po përmbyll përgatitjen teknike dhe është në koordinim me qeverinë për momentin kur do të paraqesë zyrtarisht kërkesën për licencimin e anijes dhe lëshimin e një NAVTEX-i. Athina deklaron “në çdo mënyrë” se projekti do të ecë normalisht dhe se NAVTEX-i do të lëshohet sapo kompania të dorëzojë kërkesën.

Pozicioni i Ankarasë mbetet i pandryshuar që nga incidenti i Kasosit në 2024, shkruan autori i analizës Nikos Meletis. Ministria turke e Mbrojtjes përsërit kuadrin e saj: çdo aktivitet — shtrim kabllosh/gazsjellësish ose kërkime shkencore — në atë që ajo e quan “shelfi kontinental turk” duhet të koordinohet me Turqinë si “shtet bregdetar”. Ankaraja paralajmëron se “nuk do të lejojë asnjë aktivitet të paautorizuar në shelfin kontinental turk”, të vizatuar në mënyrë të njëanshme në letrën e depozituar në OKB më 18 mars 2020 — regjistrimi i parë zyrtar hartografik i doktrinës së “Atdheut Blu”.

Për Athinën kjo është një ushtrim kritik i të drejtave sovrane në një ZEE të delimitua ligjërisht dhe të drejtave mbi shelfin kontinental grek, thekson ProtoThema. “Vija e kuqe” e Athinës: në asnjë rast nuk mund të pranohet një “njoftim-kërkesë leje” drejtuar autoriteteve turke, pasi kjo do të përbënte pranim formal — qoftë edhe të tërthortë — të memorandumit Turqi–Libi dhe anulim të ZEE-së së delimitua greke, duke arritur deri në një formë bashkëadministrimi të këtyre zonave.

Debati për një ndryshim të mundshëm të itinerarit të kabllit — gjoja për të shmangur parkun detar që Turqia ka shpallur së fundmi — ishte “veçanërisht kundërproduktiv”, sipas analizës, pasi i sinjalizonte palës tjetër se Greqia kërkon mënyra për t’u tërhequr nën presionin turk. Në realitet, itinerari origjinal kalon dhjetëra milje në jug të parkut detar turk, dhe — më e rëndësishmja — Ankaraja ka sqaruar se “ndalimi” i saj mbulon të gjithë zonën që ajo ka “delimituar” në mënyrë të paligjshme si ZEE dhe shelf kontinental turk.

Në të njëjtën kohë, siç raporton ProtoThema, Turqia zgjodhi përsëri Qipron për një demonstrim force: pas kërkimeve të nisura në korrik, lëshoi një NAVTEX të ri për kërkime nga anija “Oruc Reis” në zonën mes Turqisë dhe territoreve të pushtuara, për shtrimin e një gazsjellësi — si përgjigje ndaj lëvizjeve të Nikozisë për forcimin e aleancës me Izraelin dhe planeve energjetike me shfrytëzimin e gazit natyror në fushën “Glaucus” nga ExxonMobil. Burime diplomatike në Athinë dënojnë lëvizjen: “veprimet e njëanshme për zhvillimin e infrastrukturave energjetike, pa pëlqimin e Republikës së Qipros, janë pa bazë ligjore dhe shkelin sovranitetin dhe të drejtat e saj sovrane”, duke e quajtur praktikën pjesë të përpjekjes për konsolidimin e fakteve të kryera të pushtimit dhe destabilizuese për të gjithë Mesdheun lindor.