Oda Amerikane: 82% e bizneseve në Kosovë sfidohen nga mungesa e stafit dhe e shkathtësive

Mungesa e fuqisë punëtore dhe e shkathtësive të nevojshme po rrit kostot e bizneseve, po ul produktivitetin dhe po kufizon potencialin për rritje — këto janë ndër gjetjet kryesore të dy studimeve të publikuara nga Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë, siç raporton Klan Kosova.

Studimet, me tituj “Shkathtësitë e Fuqisë Punëtore dhe Nevojat e Bizneseve në Kosovë” dhe “Ndikimi Ekonomik nga Mungesa e Fuqisë Punëtore dhe Shkathtësive në Kosovë”, janë realizuar në kuadër të Iniciativës për Zhvillimin e Fuqisë Punëtore, me mbështetjen e Qendrës për Ndërmarrje Private Ndërkombëtare (CIPE), që është pjesë e Odës Ekonomike të SHBA-së. Ato përfshijnë biznese të madhësive të ndryshme nga prodhimi, shërbimet financiare, TIK-u, tregtia, shërbimet profesionale, hoteleria dhe turizmi, shëndetësia dhe sektorë të tjerë.

Gjetjet tregojnë se 63.7% e bizneseve e konsiderojnë të vështirë ose shumë të vështirë rekrutimin e punëtorëve të kualifikuar; shkathtësitë teknike janë më të vështirat për t’u gjetur, ndërsa mungesa të theksuara evidentohen edhe në shitje, menaxhim, lidership, inxhinieri dhe shkathtësi digjitale. 50% e bizneseve raportojnë produktivitet të reduktuar, 33.3% kosto më të larta të punës dhe 21.6% investime të vonuara.

Në aspektin sektorial, prodhimi del ndër sektorët më të prekur: 87.5% e bizneseve prodhuese raportojnë vështirësi në rekrutim, veçanërisht për profile inxhinierike, teknike dhe të prodhimit, ndërsa 62.5% raportojnë ulje të produktivitetit; në tregtinë me pakicë, 80% raportojnë vështirësi në rekrutim. Studimi i dytë thotë se 82% e bizneseve raportojnë mungesë stafi ose boshllëqe në shkathtësi, me shpenzime shtesë për rekrutim, punë jashtë orarit, punëtorë të përkohshëm dhe trajnime — ndërsa 73% e bizneseve vlerësojnë se qasja adekuate në punëtorë me shkathtësitë e duhura mund t’ua rriste prodhimin ose të hyrat për të paktën 6% gjatë 12 muajve të ardhshëm, dhe më shumë se një e treta vlerësojnë potencial për rritje mbi 10%.

Përballë këtyre sfidave, 92.1% e bizneseve ofrojnë trajnime rregullisht ose herë pas here, ndërsa 84.4% investojnë deri në 20,000 euro në vit në trajnimin e punonjësve; te kompanitë me 250 ose më shumë punonjës, 71.5% investojnë mbi 20,000 euro në vit. Por punëdhënësit e vlerësojnë përputhjen e shkathtësive të të diplomuarve me nevojat e biznesit vetëm 48.2 nga 100.

Oda Ekonomike Amerikane ka rekomanduar forcimin e arsimit dhe aftësimit profesional sipas kërkesave të tregut, zgjerimin e praktikave dhe mësimit në vendin e punës, përfshirjen e bizneseve në zhvillimin e kurrikulave dhe krijimin e stimulimeve për trajnim, si dhe një bashkëpunim më të strukturuar ndërmjet sektorit privat, institucioneve arsimore dhe institucioneve publike.