Testimi Global PISA në vitin 2022 tregoi rënie të fortë të njohurive të nxënësve 15-vjeçare shqiptarë, por një analize e hollësishme e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik, (OECD) tregon se Shqipëria ka një përqindje të lartë të vajzave të talentuara në matematikë në vend, krahasuar me vendet në zhvillim dhe ato të zhvilluara të Europës.

E dhëna theksohet në raportin e fundit të perspektivës ekonomike të Bankës Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim.

Të dhënat tregojnë se në Shqipëri vajzat përbejnë rreth 40 pikë %  të grupit që klasifikohen në 2% të nxënësve ekselentë në matematikë, një shifër kjo më e lartë se mesatarja e vendeve të G7-ës.

Studimi tregon se përgjithësisht vajzat po fitojnë gjithnjë e më shumë terren në matematikë dhe Shqipëria renditet në një grup vendesh ku përfaqësimi i vajzave në 2% e nxënësve më të mirë në matematikë është relativisht i lartë.

Por Malajzia apo Mongolia, Bosnja, Rusia vajzat zotërojnë përqindje më të larta në mesin e talenteve në matematikë në vendet e tyre.

Në vendet postkomuniste si Shqipëria, ky hendek është rreth gjysma e atij që vërehet në ekonomitë e tjera, çka tregon traditën më të fortë të përfshirjes së grave në arsim dhe fusha teknike.

Ekspertët e studimit vlerësuan se trashëgimia e vendeve post-komuniste, ku pjesëmarrja e grave në tregun e punës dhe në fushat STEM ka qenë historikisht më e lartë, po ndikon pozitivisht në ngushtimin e hendekut gjinor të talenteve. Kjo krijon një potencial të rëndësishëm për avantazh konkurrues në ekonominë moderne, nëse këto prirje mbështetet me politika të qëndrueshme arsimore dhe sociale.

Në shkallë globale, hendeku gjinor në matematikë sidomos në ekonomitë përparuara zgjerohet shumë tek ekselenca, ku diferenca nuk trefishohet në krahasim me vendet në zhvillim si Shqipëria.

Përgatitja e vajzave  në matematikë mund të shërbejë si një mjet për tërheqjen e investimeve të huaja në sektorët me vlerë të lartë.

Ky nivel i lartë i vajzave në nivelet më të larta akademike si një burim i jashtëzakonshëm dhe i pashfrytëzuar në epokën digjitale.

Në një treg ku kërkesa globale për aftësitë analitike, programimi dhe inxhinieri po rritet me ritme të shpejta, kapitali njerëzor i trajnuar mirë në matematikë është një potencial që duhet të shfrytëzohet./ B.Hoxha