Evropa përgatitet për eklipsin diellor, çfarë do të ndodhë gjatë këtij spektakli astronomik që ndodh një herë në një brez?

Një eklips spektakolar diellor mahniti ata që ndodheshin në Ishullin e Pashkëve, në Oqeanin Paqësor, në tetor të vitit 2024. Tani, një pjesë tjetër e botës po përgatitet të dëshmojë këtë fenomen astronomik.

Këtë të mërkurë, Hëna do të kalojë në mënyrë të përsosur mes Diellit dhe Tokës, duke hedhur hijen e saj mbi një brez të ngushtë të planetit. Shumë pjesë të Groenlandës, Islandës dhe Spanjës veriore do të përjetojnë eklipsin e plotë, ndërsa miliona evropianë në Evropën Perëndimore do të shohin një eklips të pjesshëm.

Do të duhen rreth 1.5 orë që umbra, ose hija e Hënës që bllokon Diellin, të përshkojë një rrugë prej 8,260 kilometrash, pjesa më e madhe e së cilës kalon mbi një zonë të zbrazët të Oqeanit Atlantik.

Duke nisur pranë Polit të Veriut, rreth Siberisë në Rusi, dhe më pas duke lëvizur drejt jugut, faza e plotë e eklipsit pritet të zgjasë deri në 2 minuta e 18 sekonda. Errësira e ditës do të përfshijë Gadishullin Iberik, si dhe pjesë të vogla të Groenlandës dhe Islandës.

Në Londër, Observatori Mbretëror i Greenwich-it do të organizojë një aktivitet për vëzhgimin e eklipsit nga tarracat e tij dhe do ta transmetojë ngjarjen drejtpërdrejt, nëse kushtet e motit e lejojnë, ndërsa Dielli do të zhduket pjesërisht mbi horizontin e qytetit.

Në Mbretërinë e Bashkuar, në pjesën më të madhe të vendit, më shumë se 90% e Diellit do të mbulohet nga Hëna.

Një Hënë e re që kalon mes Diellit dhe Tokës njihet si eklips. Kjo ndodh vetëm në raste të rralla, kur Hëna kalon saktësisht mes planetit tonë dhe Diellit.

Edhe pse Dielli është rreth 400 herë më i madh se Hëna, ata duken pothuajse me të njëjtën madhësi në qiell, për shkak se Dielli është gjithashtu rreth 400 herë më larg nga Toka sesa Hëna.

Është pikërisht kjo veçori e Sistemit Diellor që i mundëson Hënës të bllokojë pothuajse tërësisht dritën e Diellit.

Zona ku Hëna hedh hijen e plotë quhet umbra. Ndërsa zona ku ajo bllokon vetëm një pjesë të Diellit dhe krijon një eklips të pjesshëm quhet penumbra.

Mund të duhet një pritje shumë e gjatë për të parë një ngjarje të tillë: eklipsi i fundit i plotë diellor në Spanjë, duke përjashtuar Ishujt Kanarie, ndodhi dy ditë përpara fundosjes së Titanikut, në vitin 1912.

Faza maksimale e eklipsit të plotë do të ndodhë në det, në brigjet perëndimore të Islandës. Deri në momentin kur eklipsi të arrijë në një pjesë të vogël të Portugalisë dhe më pas në Spanjë, ku priten turma të mëdha njerëzish, faza e plotë do të jetë reduktuar në rreth një minutë. Spektakli do të përfundojë në Mesdhe.

Për të parë këtë fenomen, shikuesve u nevojitet një pajisje e thjeshtë, por thelbësore: syze speciale për eklipsin diellor.

Pa to, shikimi drejtpërdrejt në Diell, edhe nëse mbetet vetëm një pjesë shumë e vogël e dritës, mund të dëmtojë shikimin.

Edhe pse këto ngjarje mund të parashikohen me saktësi, madje edhe qindra vite përpara, ato vazhdojnë të jenë burim emocionimi si për komunitetin shkencor, ashtu edhe për miliona njerëz në mbarë botën.

Në të gjithë Evropën, dyqanet e astronomisë po përjetojnë një fluks të madh të minutës së fundit për pajisje të certifikuara vëzhgimi. Në një dyqan të specializuar në Paris, klientët pritën më shumë se dy orë për të blerë syze dhe dylbi për eklipsin.

Dy teleskopë hapësinorë të Agjencisë Evropiane të Hapësirës (ESA) do të vëzhgojnë Diellin gjatë eklipsit dhe koronën e tij, pra atmosferën e jashtme.