FOKUS – E qeshura e pavullnetshme dhe ajo e qëllimshme: çfarë tregon studimi i ri

– E qeshura spontane dhe ajo e qëllimshme kontrollohen nga qarqe të ndryshme të trurit: këtë e tregon studimi i kryer nga Fausto Caruana i Institutit të Neuroshkencave të Këshillit Kombëtar të Kërkimeve (In-Cnr) në Parma dhe Sophie Scott e University College London.

Rezultatet, të publikuara në revistën Trends in Neurosciences, ndihmojnë për të kuptuar përdorimin shoqëror të vokalizimeve dhe madje disa sëmundje që ndonjëherë shoqërohen me të qeshura të pakontrollueshme, si sëmundja e Alzheimerit dhe skizofrenia.

“Mendoni për herën e fundit kur keni qeshur dhe nuk keni mundur të ndalonit, sepse diçka ju ka bërë të shpërtheni në të qeshura dhe nuk keni arritur ta kontrolloni gazin”, shpjegon Sophie Scott.

Kjo është e qeshura spontane dhe e pavullnetshme. E qeshura vullnetare, përkundrazi, është lloji më i zakonshëm:

“Ajo është jashtëzakonisht e sinkronizuar”, vazhdon studiuesja.

“Nëse vëzhgoni njerëz që bisedojnë, ata do të qeshin së bashku në fund të një fjalie dhe më pas do të marrin frymë së bashku. Kur njerëzit flasin me njëri-tjetrin, e qeshura vullnetare fillon dhe mbaron shumë shpejt”, shyon ajo.

Për të dalluar qarqet cerebrale që rregullojnë këto dy lloje të qeshure, studiuesit u mbështetën në raportet e stimulimeve cerebrale të kryera para ndërhyrjeve kirurgjikale te pacientët që vuanin nga epilepsia.

Gjatë këtyre procedurave, mjekët identifikojnë zonat e trurit që duhet të operohen duke i stimuluar ato elektrikisht, ndërsa pacientët janë zgjuar.

Duke analizuar këto të dhëna, studiuesit vunë re se stimulimi i disa zonave të trurit shkaktonte të qeshura spontane, ndërsa stimulimi i zonave të tjera nxiste të qeshura të qëllimshme ose vullnetare.

Kjo tregon se truri përdor mekanizma të ndryshëm për të prodhuar një reagim emocional të pavullnetshëm dhe për të krijuar një të qeshur që shërben si mjet komunikimi në marrëdhëniet shoqërore.

Sipas autorëve të studimit, kuptimi i këtyre mekanizmave mund të ndihmojë jo vetëm në shpjegimin e mënyrës se si njerëzit komunikojnë përmes të qeshurës, por edhe në studimin e çrregullimeve neurologjike dhe psikiatrike në të cilat mund të shfaqen episode të të qeshurës së pakontrolluar, si te disa pacientë me Alzheimer ose me skizofreni.

Studimi, pra, hedh dritë mbi një sjellje shumë të zakonshme njerëzore dhe tregon se pas një gjesti aq të natyrshëm sa e qeshura fshihen sisteme komplekse dhe të specializuara të trurit.