Kush është me të vërtetë përgjegjës për rendin publik në Shqipëri?

Nga lagunat në sheshe

Shqipëria aktualisht po përjeton një periudhë tensioni të lartë. Protestat, të cilat filluan në maj kundër projektit të madh turistik të lidhur me Xhared Kushner, kanë të bëjnë me një zonë të mbrojtur që shërben si një habitat jetik për shumë specie, shumë prej të cilave janë të pranishme në këtë rajon në përqindje të konsiderueshme krahasuar me popullatat e tyre evropiane.

Mbrojtja e mjedisit, megjithatë, është vetëm një nga arsyet pas protestës. Ndërsa promovohen projekte luksoze, qeveria shqiptare ka vazhduar, në buxhetin e saj të ri, të bëjë shkurtime në arsim dhe kujdes shëndetësor, pa ofruar një sistem banimi social për njerëzit në nevojë. Të gjitha këto në një vend ku, sipas Institutit Kombëtar të Statistikave (INSTAT), gati 40 për qind e popullsisë është në rrezik varfërie ose përjashtimi social.

Situatën e bëjnë edhe më serioze rastet e korrupsionit të zbuluara nga hetimet e kryera nga SPAK, organi gjyqësor i specializuar në luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, të cilat kanë nxjerrë në dritë një model pushteti të krahasueshëm me të ashtuquajturin sistem ‘shtet-mafia’.

Disa ish-ministra dhe politikanë të lartë, të cilët përballen me akuza dhe procese gjyqësore, kanë përfunduar në burg. Rasti më i fundit dhe veçanërisht goditës përfshin ish-zëvendëskryeministren dhe ministren e Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku. SPAK-u kërkoi autorizim nga Parlamenti për arrestimin e saj, por shumica që mbështet kryeministrin Rama e refuzoi.

Prokurorët vetë deklaruan në Parlament se, ndërsa akuzat janë zgjeruar, dënimi maksimal me të cilin përballet Balluku tani është rritur nga dhjetë në tridhjetë e pesë vjet burg. Më 20 tetor, sipas raportimeve të Tirana Times, SPAK-u i dorëzoi asaj aktakuzën përfundimtare: manipulim të nëntë tenderëve publikë, korrupsion pasiv, mosdeklarim ose deklarim të rremë të pasurisë, dhe pastrim parash.

Pas katër muajsh protestash paqësore, reagimi që ka marrë populli shqiptar ka qenë, nga njëra anë, heshtja e shumicës së mediave dhe, nga ana tjetër, talljet në platformat sociale nga Kryeministri dhe anëtarët e qeverisë së tij.

Ky pamje bëhet edhe më shqetësuese kur merret parasysh se Shqipëria renditet e 83-ta në Indeksin Botëror të Lirisë së Shtypit të Reporterëve pa Kufij, në një situatë të vlerësuar problematike.

Përshkallëzimi në tetor

Në tetor, protestat e studentëve arritën kulmin, me studentët që dolën në rrugë për të protestuar kundër kostos së lartë të arsimit, korrupsionit dhe një të ardhmeje që shumë të rinj e shohin vetëm jashtë vendit. Që atëherë, përplasjet janë bërë gjithnjë e më të dhunshme. Policia ka reaguar me gaz lotsjellës, plumba gome dhe topa uji, dhe numri i të plagosurve tani shkon në qindra. Komisioni Evropian gjithashtu ka marrë një qëndrim, duke i kujtuar qeverisë se reagimi i autoriteteve duhet të mbetet brenda kufijve të ligjit dhe të jetë i përshtatshëm.

Në këtë drejtim, janë mbledhur prova të shumta – tani të qarta për të gjithë – që dokumentojnë abuzimet e dyshuara me pushtetin në nivele të ndryshme. Kodi Penal është i qartë.

Neni 250 ndëshkon çdo zyrtar publik që, gjatë kryerjes së detyrave të tij, kryen akte arbitrare ose lëshon urdhra arbitrare që shkelin liritë e qytetarëve.
Është e ligjshme të pyesim nëse menaxhimi i protestave ka mbetur plotësisht në duart e shtetit shqiptar.

Mjetet e dhunës në Rinas

Në këtë kontekst, një detaj që është vetëm sipërfaqësisht teknik meriton vëmendje. Më 19 tetor, deputeti i Partisë Demokratike, Belind Këlliçi, publikoi – siç raporton Balkanweb – një video të xhiruar në Aeroportin Ndërkombëtar të Rinasit që tregon dy automjete të cilat, sa i përket karakteristikave dhe konfigurimit të tyre, i ngjajnë modelit RCU 4500. Këto janë automjete për kontrollin e trazirave të pajisura me një rezervuar uji dhe një top uji.

Sipas faqes turke Turkish Minute, e cila citon portalin shqiptar Exit, thuhet se mjetet kanë mbërritur nga Turqia me një avion transportues ushtarak. Nuk është bërë e ditur nëse bëhet fjalë për një donacion apo një blerje, as nën cilat kushte ato mund të përdoren.

Duke gjurmuar modelin, hulumtimet tregojnë për HOS Technology R&D, një kompani me bazë në Izrael e specializuar në mjete për kontrollin e rendit publik. Katalogu i saj i mjeteve për kontrollin e trazirave përfshin një model të quajtur RCU 4500, i cili është shumë i ngjashëm me ato të vërejtura në Rinas.

Le të jemi të qartë: ne nuk e vëmë në dyshim të drejtën e një vendi për të siguruar pajisjet që i konsideron të nevojshme. Megjithatë, na lind pyetja se përse ato burime nuk u ndanë gjithashtu për blerjen e automjeteve zjarrfikëse – të cilat rezultuan të papërshtatshme gjatë zjarreve që goditën vendin – si dhe për sigurimin e personelit të mjaftueshëm.

Për më tepër, duket se video të shumta tregojnë personel të huaj pranë policisë gjatë protestave, të dislokuar për të përmbajtur qytetarët shqiptarë që kishin dalë në rrugë.

Ne e përsërisim: çdo vend është i lirë të sigurojë burimet që i konsideron të nevojshme. Megjithatë, në klimën aktuale të tensionit dhe në dritën e provave që kanë dalë, është e ligjshme të pyesësh nëse menaxhimi i protestave ka mbetur plotësisht në duart e shtetit shqiptar.

Çfarë thotë ligji

Nëse ky dyshim rezulton i justifikuar, nuk do të ishte thjesht një furnizim komercial, por ndërhyrje e jashtme, të cilën ligji shqiptar e ndalon shprehimisht. Në Shqipëri, ruajtja e rendit publik është prerogativë ekskluzive e Shtetit dhe mund të ushtrohet vetëm nga ata që janë të autorizuar ligjërisht për ta bërë këtë.

Asnjë entitet i huaj, qoftë privat apo institucional, nuk ka autoritetin për të përdorur forcën në territorin e Republikës, e lëre më kundër qytetarëve që po demonstrojnë.

Neni 246 i Kodit Penal penalizon uzurpimin e një titulli ose funksioni shtetëror, kur personi që e përvetëson kryen akte që janë ekskluzivisht në kompetencë të atyre që mbajnë ligjërisht atë rol. Çdo person që, pa autorizim, drejton një top uji ndaj një turme ose koordinon një operacion për kontrollin e trazirave, në thelb, do të ushtronte një autoritet publik që nuk i përket atij.

Dënimi i parashikuar është gjobë ose burgim deri në dy vjet, e cila rritet në pesë vjet nëse vepra penale cenon lirinë, dinjitetin ose të drejtat e tjera themelore të qytetarëve. Pikërisht kjo është në lojë kur uji me presion të lartë drejtohet ndaj studentëve dhe familjeve në shesh.

Për këtë shtohet edhe një kufizim kushtetues. Neni 12 i Kushtetutës përcakton se asnjë forcë ushtarake e huaj nuk mund të stacionohet në territorin e Shqipërisë ose të kalojë transit përmes tij, përveç nëse autorizohet me ligj të miratuar nga shumica e të gjithë anëtarëve të Parlamentit.

Nëse elementë të jashtëm do të ishin përfshirë në menaxhimin e protestave, atëherë do të përballeshim jo vetëm me vepra të mundshme penale, por edhe me shkelje të vetë sovranitetit të vendit.

Këto pyetje janë edhe më të ligjshme sepse Kryeministri Edi Rama vetë ka atribuar përsëritësisht një pjesë të trazirave ndikimeve të jashtme, duke akuzuar Rusinë dhe Iranin. Nëse ka ndërhyrje të huaj, qytetarët kanë të drejtë të dinë në cilën anë të gardhit qëndron ajo.

Në një vend ku ligji ndalon këdo pa autoritetin e nevojshëm të ushtrojë pushtetin shtetëror, mbetet një pyetje që askush ende nuk ka pasur guximin ta bëjë me zë të lartë: kush, përveç Policisë së Shtetit, është thirrur për të ruajtur rendin në hapësirat publike të Shqipërisë?

Shpërndaje te miqtë