Pas grabitjes në Luvër, muzetë e vegjël të Europës forcojnë sigurinë

Nata e 22 marsit pranë Parmës tregoi sa të pambrojtur mund të jenë muzetë e vegjël. Dy burra me fenerë në kokë hynë me forcë nga një dritare në muzeun e Fondazione Magnani Rocca dhe hoqën nga muret, me qetësi, vepra të Cézanne-it, Renoir-it dhe Matisse-it. Brenda tre minutash, veprat me vlerë rreth 9 milionë euro iu kaluan një bashkëpunëtori dhe hajdutët u larguan, ndërsa një i katërt shpërtheu një fikës zjarri te porta kryesore kur ra alarmi, duke shpërqendruar rojen. “Çdo gjë që mund të shkonte keq, shkoi keq”, tha për Reuters drejtori i fondacionit privat që administron muzeun, Stefano Roffi.

Grabitja ishte një nga një sërë vjedhjesh në muzetë e Francës, Italisë dhe Spanjës që nga grabitja e vitit të kaluar në Luvër, në Paris, dhe, siç njofton Reuters, ka ngritur shqetësimin se kriminelët po synojnë gjithnjë e më shumë institucionet e vogla, me më pak burime për të mbrojtur koleksionet. Në gusht u zhdukën vepra të Antonello da Messina-së nga një muze në qytetin e tij të lindjes në Sicili, ndërsa muajin pasues u vodhën dy Renoir në Cagnes-sur-Mer, në Rivierën franceze; në Spanjë u vodhën qindra monedha historike ari nga muzetë në Badajoz dhe Albacete dhe një thesar i Epokës së Bronzit në Villena, pranë Alicante-s. “Këtu shohim ‘efektin Luvër'”, tha për Reuters Marc Balcells, studiues në Barcelonë i specializuar për krimet kundër trashëgimisë kulturore: “Nëse Luvri u grabit kaq lehtë, imagjinoni një muze të vogël në një zonë rurale apo në një qytet të vogël”.

Shkalla e sfidës është e madhe: Italia numëron më shumë se 4.400 muze e institucione të ngjashme, Spanja rreth 1.500 dhe Franca më shumë se 1.200 institucione me emërtimin zyrtar “Musées de France”, përveç qindra koleksioneve më të vogla. Sipas një sondazhi të vitit 2024 të Ministrisë franceze të Kulturës, vetëm një në katër institucione kulturore kishte një plan emergjence dhe parandalimi rreziku, ndërsa gati gjysma nuk kishte mbikëqyrje me video; një raport parlamentar francez në maj tha se muzetë nuk kishin burimet dhe përgatitjen për të mbrojtur siç duhet veprat. Franca njoftoi në korrik një plan sigurie me 33 pika, të mbështetur me 30 milionë euro për tre vjet për muzetë vendorë, ndërsa, sipas Reuters, skuadra e artit e Karabinierëve regjistroi 17 vjedhje nga muzetë dhe galeritë italiane në vitin 2025, nga 14 një vit më parë, dhe Europol-i tha në një raport të gushtit se vjedhjet po bëhen më të dhunshme dhe po përqendrohen te metalet e çmuara, gurët e çmuar dhe artefaktet me vlerë të lartë.

Në qytetin toskan Sansepolcro, ku muzeu qytetar ruan katër vepra të mjeshtrit të Rilindjes Piero della Francesca, i lindur pak hapa larg në shekullin XV, këshilltarja e kulturës Francesca Mercati tha për Reuters se vjedhja në Luvër “na preku thellë, sepse trashëgimia kulturore është në qendër të identitetit të Sansepolcro-s. Është shpirti ynë”. Pas grabitjes në Luvër, oficerët e njësisë së Karabinierëve për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore rekomanduan më shumë kamera, ruajtje më të gjatë të pamjeve të CCTV-së dhe kontrolle më të rrepta për çantat dhe veshjet e gjera — rekomandime që muzeu i zbatoi menjëherë. Antonella Pinna, presidente e komitetit italian të Këshillit Ndërkombëtar të Muzeve, theksoi se teknologjia vetëm nuk mjafton: “Nëse bie një alarm, dikush duhet të sigurohet që ai të kontrollohet”.

Ndërkohë, tre veprat e vjedhura në Parmë janë kthyer në shtëpi. Në gusht, Karabinierët i rikuperuan nga një kuti kartoni e fshehur në një apartament dhe arrestuan pesë shtetas moldavë në lidhje me vjedhjen; hetuesit thanë se përgjimet tregonin se të dyshuarit kishin tentuar pa sukses të gjenin blerës në Europën Lindore dhe në Rusi. Veprat u kthyen në muze në atë që Roffi e quajti një “festë rikthimi në shtëpi”, dhe muzeu tani ka roje gjatë gjithë kohës, të financuara nga një konsorcium vendor djathi. Por debati mbetet i hapur: siç vë në dukje Reuters, drejtorët duhet të forcojnë sigurinë pa i shkëputur koleksionet nga komunitetet vendore — “Në fund të fundit, muzetë duhet të mbeten lehtësisht të arritshëm”, tha Florence Imbert, konsulente sigurie për institucionet kulturore në Paris. “Njerëzit duhet të mund të hyjnë pa kaluar nëpër 50 kontrolle sigurie”.