“Vejushat e zeza”: Gratë po akuzohen se martohen me rekrutët e ushtrisë ruse për të përfituar kompensimet pas vdekjes

Kur ushtria ruse njoftoi Marien se babai i saj 59-vjeçar ishte qëlluar në vijën e frontit të luftës në Ukrainë dhe më pas kishte vdekur nga plagët, ajo mbeti e tronditur dhe e shokuar dyfish. Ajo jo vetëm që nuk e dinte se babai i saj, Juri, ishte regjistruar në ushtri, por edhe u informua se ai ishte martuar vetëm dy ditë përpara se të shkonte për të luftuar.

“Jam ende në shok dhe ende nuk mund ta pranoj atë që ka ndodhur”, tha Maria, duke qarë në tryezën e kuzhinës në apartamentin e saj të vogël në Shën Petersburg. “Në fillim më dukej si një ëndërr. Edhe tani, ndonjëherë zgjohem duke menduar se duhet ta kem ëndërruar të gjithë këtë. Por kjo po ndodh vërtet”, shtoi ajo mes lotësh.

Nusja, të cilën Maria thotë se nuk e kishte takuar kurrë dhe as nuk e kishte dëgjuar babanë e saj të përmendte, ishte 22 vjet më e re se ai dhe ishte bërë personi ligjërisht i afërt me të, duke fituar të drejtën për të marrë kompensimin zyrtar. “Unë nuk kam folur kurrë me këtë grua”, tha Maria, 37 vjeçe (CNN përdor vetëm emrin e saj për arsye privatësie). “Nuk di çfarë t’i them, sepse menjëherë dyshova se ishte një mashtrim.” (CNN u përpoq të kontaktonte vejushën e Jurit për koment).

Kur një ushtar rus vritet në betejë, familjarët e tij më të afërt marrin pagesa të njëhershme nga ushtria, duke filluar nga 5 milionë rubla (rreth 64,000 dollarë). Kompensimi synon t’i sigurojë rekrutët se, nëse — dhe shpesh kur — ndodh më e keqja, të dashurit e tyre mbështeten financiarisht.

Por në Rusi po shtohen shqetësimet se kjo pagesë po shfrytëzohet gjithnjë e më shumë nga mashtruese të pamëshirshme, të cilët zyrtarët rusë dhe mediat shtetërore i quajnë “vejushat e zeza”. Ato mashtrojnë burra të dobët për t’i tërhequr në martesa fiktive përpara se të dërgohen në luftë dhe më pas kërkojnë kompensimin nëse bashkëshortët e rinj vriten, duke përjashtuar familjarët e tjerë.

Në muajt e fundit, rusët janë tronditur nga disa histori për rekrutë që dyshohet se janë joshur për t’u martuar përpara se të vdisnin në vijën e frontit, madje edhe për burra që janë martuar ndërsa ndodheshin në shtratin e vdekjes.

Në një rast të raportuar gjerësisht si “vejushë e zezë” vitin e kaluar, një infermiere që punonte në një spital ushtarak u pushua nga puna pasi u akuzua se ishte martuar me pesë ushtarë që ndodheshin nën kujdesin e saj, përpara se ata të vdisnin nga plagët, me qëllim që të merrte përfitimet pas vdekjes së tyre.

Ky fenomen ka prekur një nerv të ndjeshëm në një shoqëri që është gjithnjë e më shumë e alarmuar nga pasojat e luftës së vazhdueshme në Ukrainë — të cilën Kremlini ende e quan “operacion special ushtarak” — mbi jetën brenda Rusisë. Me sfondin e një ekonomie në përkeqësim, mungesave të karburantit, kostos njerëzore gjithnjë në rritje dhe sulmeve shkatërruese ukrainase në territorin rus, dënimi publik ndaj mashtruesve po bëhet gjithnjë e më i fortë, ndërsa shtohen thirrjet për një goditje zyrtare ndaj tyre.

“Familjet e pjesëmarrësve në Operacionin Special Ushtarak kanë nevojë për mbrojtje nga kriminelët e pacipë, nga të ashtuquajturat ‘vejusha të zeza’, nga mashtruesit financiarë dhe telefonikë dhe nga grabitqarët që synojnë ata që kanë marrë pagesa monetare”, tha Leonid Slutsky, ligjvënës i njohur në parlamentin rus, i cili zakonisht është jokritik ndaj pushtetit. Krime të tilla tani po arrijnë “përmasa serioze”, shtoi ai.

Pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022, Kremlini i inkurajoi aktivisht rekrutët rusë të martoheshin, ndoshta për të forcuar mbështetjen familjare ose për t’u dhënë një motivim shtesë për të luftuar. Fushata promartesës ishte gjithashtu në përputhje me promovimin nga presidenti rus Vladimir Putin të të ashtuquajturave “vlera tradicionale”, në një kohë kur Rusia po përballet me rënie demografike.

Autoritetet u përpoqën të lehtësonin martesat e shpejta për ushtarët e saporekrutuar, duke shmangur periudhën normale të pritjes, ndërsa televizioni shtetëror transmetonte ceremoni martesash masive të organizuara nga zyrtarët lokalë për ta përshpejtuar më tej procesin.

Martesa me një ushtar, veçanërisht me një rekrut që pritet të dërgohet së shpejti në front, ku jetëgjatësia në vijat e frontit të quajtura “makina e mishit” është tashmë katastrofikisht e shkurtër, madje është paraqitur si një mënyrë për të siguruar një banesë. Në një videopodcast të regjistruar në qytetin siberian Tomsk vitin e kaluar, një agjente ruse imobiliare u dha blerësve të mundshëm këshilla jashtëzakonisht cinike.

“Jam një grua 30-vjeçare, por nëse dua të blej një apartament, nga t’i gjej paratë?” pyeti drejtuesja, Darya Cherdantseva. “Është e thjeshtë”, u përgjigj agjentja Marina Orlova. “Gjej një burrë që shërben në Operacionin Special Ushtarak dhe kur ai të vritet, ti merr 8 milionë rubla”, ose rreth 102,000 dollarë, tha ajo duke qeshur. “Shumë gra po blejnë apartamente të lira në këtë mënyrë këto ditë. Është biznes”, shtoi Orlova.

Të dyja gratë u ndoqën penalisht, u dënuan me një numër të madh orësh shërbimi në komunitet dhe u detyruan t’u kërkonin falje ushtarëve dhe bashkëshorteve të tyre.

Gjykatat ruse kanë ndërhyrë edhe në raste të tjera të bujshme, si për shembull në konfliktin e bërë publik gjerësisht mes nënës së një ushtari rus nga Ryazani dhe një gruaje vendase që ai kishte njohur dhe me të cilën ishte martuar gjatë një periudhe të shkurtër lejeje nga fronti. Ushtari, Georgy Kostyrko, u njoh online me Angelina Varyukhina dhe u martua me të vetëm 10 ditë më vonë, përpara se të kthehej në njësinë e tij. Sipas nënës së Kostyrkos, bashkëshortja e re filloi shumë shpejt të publikonte fotografi dhe video të saj me burra të tjerë në rrjetet sociale dhe djali i saj kërkoi divorcin. Por ai u vra në luftime përpara se procedurat e divorcit të përfundonin, duke e lënë atë si përfituese ligjore të kompensimit pas vdekjes.

Varyukhina dha një version tjetër të ngjarjeve, duke thënë se akuzat për martesën e saj të shkurtër ishin një përpjekje për t’i “nxirë” reputacionin dhe se ajo dhe Kostyrko ishin pajtuar pas konfliktit. Ajo tha se fotografitë e saj me burra të tjerë në internet kishin për qëllim ta bënin Georgyn xheloz. Statusi i Varyukhinës si personi më i afërt ligjor i ushtarit u anulua përfundimisht nga gjykatat, por skandali shkaktoi zemërim të gjerë publik.

Por ka pasur edhe raste tronditëse ku pjesëtarë të forcave ruse të sigurisë duket se kanë qenë të përfshirë në organizimin e mashtrimeve me “vejushat e zeza”, duke bashkëpunuar me gra për t’i dërguar bashkëshortët e tyre të saporekrutuar në misione të rrezikshme, në këmbim të një pjese të kompensimit nëse ata vriteshin.

Në një rast vitin e kaluar, mediat ruse raportuan për një hetim në Primorsky Krai, në lindjen e largët të vendit, lidhur me një skemë të dyshuar ku përfshiheshin një oficer urdhërues, një rreshter dhe një llogaritar ushtarak. Të tre akuzoheshin se rekrutonin burra të dobët, përfshirë jetimë dhe persona pa të afërm të ngushtë, dhe u organizonin atyre martesa. Më pas, rekrutët dyshohet se dërgoheshin në pozicione me rrezik të lartë në vijën e frontit, ku kishin më shumë gjasa të vriteshin në luftime. Që atëherë nuk ka pasur përditësime publike mbi çështjen.

Në Shën Petersburg, Maria e çoi CNN-in në apartamentin e vjetër të babait të saj, i cili tashmë është shitur. Ajo është e bindur se edhe banesa e tij ishte pjesë e mashtrimit. Pas një dere të thyer, pronarët e rinj këmbëngulën se shitja kishte qenë legjitime dhe se ata nuk e kishin takuar kurrë shitësin. Por paratë dhe vejusha, njësoj si babai i Marias, tashmë janë zhdukur. “Nuk ka mbetur absolutisht asgjë dhe kjo është jashtëzakonisht e dhimbshme”, tha Maria mes lotësh. “Nuk kam asnjë gjë të vetme që të më kujtojë atë, vetëm çelësat e apartamentit të tij, të cilët tashmë as nuk funksionojnë, dhe kaq.”