IKD kërkon ndëshkim penal për moszbatimin e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese

Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) kërkon që moszbatimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese të sanksionohet penalisht, përmes ndryshimit të Kodit Penal të Kosovës. Siç njofton RTK, kërkesa u bë publike gjatë prezantimit të analizës “Moszbatimi i vendimeve të Gjykatës Kushtetuese” në një tryezë të mbajtur në “European House” në Prishtinë, me pjesëmarrjen e deputetëve të Kuvendit dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile, me mbështetjen e Ambasadës Gjermane në Prishtinë.

Konkretisht, IKD propozon ndryshimin e nenit 394 të Kodit Penal, në mënyrë që të parashihet përgjegjësi penale për zyrtarët që me qëllim dhe pa arsye të justifikueshme nuk i zbatojnë vendimet e Gjykatës Kushtetuese. Sipas IKD-së, zbatimi i vendimeve të Kushtetueses është i domosdoshëm për forcimin e sundimit të ligjit, sigurisë juridike dhe llogaridhënies institucionale.

Hulumtuesi i lartë i IKD-së, Naim Jakaj, i cili prezantoi analizën, solli shembuj konkretë të vendimeve të pazbatuara ose të zbatuara me vonesa të mëdha: rastin e 572 punëtorëve të Fabrikës së Çelikut në Ferizaj, rastin e Fadil Hoxhës dhe 59 qytetarëve të Prizrenit, si dhe çështje që lidhen me Ligjin për Pagat dhe me konstituimin e Kuvendit. Sipas Jakajt, megjithëse vendimet e Kushtetueses janë të detyrueshme, moszbatimi i tyre dëmton të drejtat e qytetarëve, sigurinë juridike dhe besimin te institucionet shtetërore.

Ndërsa hulumtuesi tjetër i IKD-së, Gzim Shala, sqaroi se ndryshimi i propozuar i nenit 394 synon të mbulojë vetëm rastet e moszbatimit të qëllimshëm, duke përjashtuar vonesat dhe vështirësitë objektive. Sipas raportimit të RTK-së, Shala tha se qëllimi nuk është shtimi i procedurave penale: “Ajo që shpresojmë dhe synojmë, dhe që e kemi përmendur edhe në punim, nuk është shtimi i procedurave penale për moszbatimin e aktgjykimeve të Gjykatës Kushtetuese. Ndoshta mënyra më adekuate dhe rezultati më i madh që mund të arrijmë në këtë rast është pikërisht mungesa e procedurave penale”. Ai theksoi se moszbatimi i aktgjykimeve të Gjykatës nënkupton edhe mosrespektim të Kushtetutës.

Nënkryetarja e Kuvendit dhe deputetja e PDK-së, Vlora Çitaku, tha se vendimet e Kushtetueses duhet të zbatohen pavarësisht pozicioneve politike të palëve: “Me çfarë autoriteti ne mund t’u themi qytetarëve të Kosovës të zbatojnë ligjin kur vetë institucioni e shkel atë vazhdimisht”. Ajo propozoi krijimin e një komisioni parlamentar që do të kërkonte raportim publik për zbatimin, do të identifikonte institucionet përgjegjëse dhe do të vendoste afate për përmbushjen e obligimeve. Deputeti i LDK-së, Armend Zemaj, tha se në një shtet demokratik vendimet e Gjykatës Kushtetuese nuk duhet të shihen si rekomandime, por janë të obligueshme, ndërsa deputeti i AAK-së, Burim Ramadani, tha se mosndëshkimi për moszbatimin është normalizuar dhe se debati politik mbi përmbajtjen e vendimeve shpesh merr më shumë vëmendje sesa vetë zbatimi, duke kritikuar edhe mungesën e qëndrimeve publike të Qeverisë për rastet e moszbatimit. Në tryezë nuk morën pjesë përfaqësues të Lëvizjes Vetëvendosje.

Kërkesa e IKD-së lidhet edhe me Nismën Legjislative Qytetare për ndryshimin dhe plotësimin e Kodit Penal, të cilën e mbështetën 12.120 qytetarë dhe që iu dorëzua Kuvendit më 26 tetor 2026; nisma përfshin edhe propozimin për përgjegjësi penale për përdorimin e parasë publike për përfitime zgjedhore. IKD i kërkoi Kuvendit që ta trajtojë këtë nismë.