“UCA News”: Një “Vatikan bektashi” në Tiranë është zgjidhja e gabuar — Shqipëria mund ta mbrojë Kryegjyshatën pa krijuar një shtet të ri

Projekti i kryeministrit Edi Rama për t’i dhënë Kryegjyshatës Botërore Bektashiane statusin e një shteti sovran brenda Tiranas është vënë në pikëpyetje në një analizë të re të medias ndërkombëtare katolike UCA News. Autorja, studiuesja Ines Angeli Murzaku, argumenton se krahasimi me Vatican Cityin është juridikisht dhe historikisht i papërshtatshëm dhe se autonomia e bektashinjve mund të garantohet pa ndryshuar sovranitetin territorial të Shqipërisë.

Analiza, e publikuar më 18 shtator 2026, merr shkas edhe nga deklaratat e fundit të Paolo Zampollit, të dërguarit special të presidentit amerikan Donald Trump për partneritetet globale. Gjatë vizitës së tij në Kryegjyshatën Botërore më 7 shtator, Zampolli tha se përfundimisht janë qytetarët ata që duhet të vendosin. Autorja thekson se këto deklarata nuk përbëjnë një mbështetje zyrtare amerikane për krijimin e shtetit bektashi.

Ideja e “Vatikanit bektashi” është promovuar drejtpërdrejt nga Rama. Në janar 2025, në 95-vjetorin e vendosjes së Qendrës Botërore Bektashiane në Shqipëri, kryeministri kërkoi që Kryegjyshatës t’i jepej një status i ngjashëm me atë të Vatikanit. Edhe kreu botëror i bektashinjve, Edmond Brahimaj, e ka përdorur Vatikanin si model për organizimin e ardhshëm institucional.

Por UCA News argumenton se këtu fillon problemi. Vatikani është produkt i një historie dhe marrëdhënieje juridike shumë specifike mes Selisë së Shenjtë dhe Italisë. Kopjimi i këtij modeli për një komunitet fetar shqiptar nuk është domosdoshmërisht mënyra më e mirë për t’i garantuar atij pavarësinë dhe lirinë fetare.

Analiza i kushton rëndësi edhe takimit të Baba Mondit me Pope Francis në janar 2025. Papa vlerësoi marrëdhëniet mes katolikëve dhe bektashinjve dhe rolin që komuniteti mund të luajë si urë pajtimi mes Lindjes dhe Perëndimit. Por autorja nënvizon se Papa nuk shprehu mbështetje për krijimin e një shteti sovran bektashi.

Një prej pikave më të forta të analizës lidhet me Kushtetutën shqiptare. Projekti nuk mund të trajtohet thjesht si dhënie autonomie administrative një institucioni fetar, sepse krijimi i një territori sovran brenda Tiranës prek vetë organizimin territorial të shtetit. Për këtë arsye do të kërkoheshin ndryshime kushtetuese dhe një proces politik shumë më i gjerë.

Autorja i referohet edhe ndërhyrjes së ish-zëvendëskryeministres Ermelinda Meksi, e cila më 8 shtator ngriti çështjen se në ç’mënyrë duhet të shprehet vullneti i qytetarëve shqiptarë dhe mbi çfarë informacioni duhet të mbështetet një vendim i tillë.

Në vend të krijimit të një mikro-shteti, analiza propozon një rrugë tjetër: Shqipëria mund t’i garantojë Kryegjyshatës Botërore autonomi institucionale, pronësore dhe fetare të mbrojtur fort me ligj, pa krijuar një territor të ri sovran.

Argumenti është se objektivi i deklaruar nga qeveria — mbrojtja e bektashizmit, promovimi i tolerancës fetare dhe forcimi i rolit ndërkombëtar të Kryegjyshatës — mund të realizohet përmes garancive juridike, marrëveshjeve institucionale dhe njohjes ndërkombëtare të rolit të saj, pa krijuar kufij, shtetësi dhe një entitet të veçantë brenda territorit shqiptar.

Në këtë kuptim, analiza e UCA News nuk kundërshton privilegjet ose mbrojtjen institucionale për bektashinjtë. Përkundrazi, përfundimi i saj është se bektashinjtë meritojnë një qendër botërore të sigurt dhe një zë ndërkombëtar, por kjo nuk e bën domosdoshmërisht të nevojshëm krijimin e një shteti të ri.

Lexo analizën “A Bektashi Vatican in Albania? The wrong lesson from Rome”, 18 shtator 2026