FOKUS – Eklipsi total si mundësi e zbulimit të mistereve të Diellit

MADRID, 8 gusht /ATSH-AFP/ – Shkencëtarët po përgatiten të shfrytëzojnë eklipsin total Diellor të 12 gushtit, i cili do të jetë i dukshëm në pjesën veriore të Spanjës, si një mundësi të rrallë për të studiuar më nga afër natyrën e ndërlikuar dhe të paparashikueshme të Diellit.

Gjatë vetëm një minute e 40 sekondave, kur Hëna do të mbulojë plotësisht diskun diellor, ekipet shkencore do të analizojnë fushën magnetike, atmosferën dhe stuhitë diellore që mund të ndikojnë edhe në Tokë.

Eklipset diellore kanë luajtur një rol të rëndësishëm në historinë e shkencës.

Më 29 maj 1919, astronomi britanik Arthur Eddington vërtetoi teorinë e relativitetit të Albert Ajnshtajnit duke vëzhguar devijimin e dritës së yjeve gjatë një eklipsi total në ishullin Principe, pranë brigjeve të Afrikës Perëndimore.

Ky zbulim u bë i mundur sepse drita verbuese e Diellit u bllokua nga Hëna, duke lejuar që yjet pranë tij të bëheshin të dukshëm.

Sipas astrofizikanit Allan Sacha Brun nga Komisioni Francez për Energjinë Atomike (CEA), objektivi kryesor është të kuptohen mekanizmat fizikë që drejtojnë aktivitetin diellor.

Modelet që po zhvillohen nga studiuesit synojnë të shpjegojnë sjelljen e Diellit gjatë gjithë ciklit të tij jetësor – nga formimi deri në fundin e ekzistencës së tij.

Dielli lëshon vazhdimisht grimca të ngarkuara dhe materie në hapësirë.

Herë pas here ai prodhon stuhi të fuqishme diellore, të cilat mund të godasin fushën magnetike të Tokës, duke shkaktuar ndërprerje në funksionimin e satelitëve, rrezik për astronautët dhe shfaqjen e aurorave spektakolare pranë poleve.

Aktiviteti i tij ndjek një cikël rreth 11-vjeçar dhe në vitin 2024 arriti kulmin e ciklit të 25-të.

Një nga objektivat kryesorë të vëzhgimeve do të jetë korona diellore, shtresa më e jashtme e atmosferës së Diellit.

Normalisht ajo është shumë e vështirë për t’u parë, pasi drita e fotosferës është rreth një milion herë më e ndritshme.

Megjithatë, gjatë një eklipsi total, Hëna e bllokon këtë dritë dhe u mundëson shkencëtarëve të vëzhgojnë jo vetëm koronën, por edhe kromosferën, shtresën që ndodhet midis sipërfaqes së Diellit dhe koronës.

Studiuesit e Agjencisë Evropiane të Hapësirës (ESA) do të analizojnë gjithashtu erërat diellore për të kuptuar më mirë se si përhapen stuhitë diellore dhe nëse modelet aktuale mund të parashikojnë me saktësi sjelljen e tyre.

Të dhënat do të krahasohen me ato të mbledhura nga sonda Solar Orbiter, e cila prej vitit 2020 po studion atmosferën dhe aktivitetin e Diellit.

ESA po zhvillon edhe misione të reja, si “Proba-3”, ku tre anije kozmike fluturojnë në formacion të sinkronizuar për të krijuar eklipse artificiale në hapësirë.

Ndërkohë, projekti MESOM synon të dërgojë një sondë në hijen e Hënës për të vëzhguar koronën për periudha shumë më të gjata se ato që ofron një eklips natyror.

Shkencëtarët besojnë se çdo eklips total është një laborator unik natyror që jo vetëm ndihmon në përmirësimin e njohurive mbi Diellin dhe ndikimin e tij në Tokë, por edhe frymëzon breza të rinj studiuesish dhe artistësh, duke dëshmuar se ky fenomen spektakolar mbetet një nga ngjarjet më mahnitëse të natyrës./  /Ad.Ab./  a.jor.