Komisioni Evropian përgatit propozime për reformën e zgjerimit, Mal i Zi drejt finishit si vend i 28-të i BE-së

Ky artikull i publikuar nga Euronews si lajm ekzkluziv trajton planet e Komisionit Evropian për reformimin e procesit të zgjerimit të Bashkimit Evropian. Artikulli analizon propozimet që synojnë forcimin e masave mbrojtëse për vendet e reja anëtare, ndryshimet e mundshme në procesin e anëtarësimit dhe debatet mes institucioneve të BE-së dhe shteteve anëtare mbi mënyrën se si duhet të zhvillohet zgjerimi në vitet e ardhshme. Në fokus të artikullit është veçanërisht Mali i Zi, si vendi kandidat më i avancuar në negociatat e anëtarësimit, ndërsa reformat e propozuara do të kishin ndikim edhe për vendet e tjera kandidate në të ardhmen.

Artikulli i plotë

Komisioni Evropian po punon mbi propozime për të reformuar procesin e zgjerimit, me qëllim që të rimarrë kontrollin mbi një debat që tani është kryesisht i formësuar nga shtetet anëtare dhe të shmangë vendosjen e barrës së diskutimeve për masat e reja mbrojtëse vetëm mbi Malin e Zi, vendin kandidat më të përparuar.

Komisioni Evropian po përgatit propozime për të reformuar procesin e zgjerimit të BE-së, në një përpjekje për të rivendosur rolin e tij në një debat që është formësuar gjithnjë e më shumë nga shtetet anëtare, thanë tre zyrtarë të BE-së për Euronews. Zgjerimi i BE-së është ngjitur në krye të axhendës, ndërsa Mali i Zi po i afrohet vijës së finishit për t’u bashkuar me bllokun.

Në javët e fundit, shtetet anëtare kanë paraqitur një mori dokumentesh pozicionimi që paraqesin ide se si të reformohet procesi i pranimit. Pesë nga gjashtë anëtarët themelues të BE-së kanë propozuar forcimin e mbrojtjeve ekzistuese për të parandaluar kthimin prapa të demokracisë dhe shkeljet e sundimit të ligjit – mësime të nxjerra nga Hungaria e Viktor Orbán-it.

Gjermania dhe Franca kanë hedhur ide për integrimin gradual të vendeve kandidate, duke u lejuar të sapoardhurve të shohin përfitimet e hershme të pranimit në BE përpara se të arrijnë anëtarësimin e plotë. Më parë, kancelari gjerman Friedrich Merz propozoi krijimin e një statusi të “anëtarësimit të asociuar” për t’i zgjeruar garancitë e sigurisë Ukrainës.

Tani vendet e BE-së po përgatiten për një debat strategjik mbi reformimin e procesit të pranimit në samitin e ardhshëm të liderëve të BE-së në tetor, pas një turneu në 27 kryeqytetet e Presidentit të Këshillit Evropian, António Costa.

Përpara samitit, Komisioni po planifikon propozime që do ta ndihmonin të rifitonte iniciativën ose të paktën të shmangte humbjen e kontrollit të plotë të diskutimit.

“Pamë kontribute mbi këtë temë nga disa shtete anëtare. Komisioni po punon gjithashtu për këtë çështje. Ne mezi presim diskutimin e ardhshëm strategjik mbi zgjerimin dhe reformat në takimin e EUCO-së në tetor të këtij viti”, tha një zëdhënës i Komisionit për Euronews.

Plane më të gjera reformash Shtrirja e propozimeve është ende duke u diskutuar në nivelin më të lartë politik brenda ekzekutivit të BE-së. Që nga fillimi i vitit të kaluar, Komisioni duhej të paraqiste rishikimet e politikave të tij para zgjerimit — një propozim se si do të funksiononte një Bashkim me 30 ose më shumë anëtarë për sa i përket buxhetit, vendimmarrjes dhe funksionimit të brendshëm.

Megjithatë, shqyrtimet u lanë mënjanë në heshtje pasi kërkesa e Ukrainës për anëtarësim e ndërlikoi ndjeshëm situatën, dhe ky ushtrim mbetet veçanërisht i ndjeshëm midis kryeqyteteve evropiane, pasi ndikon në shpërndarjen e pushtetit dhe parave brenda bllokut.

“Kur bëhet fjalë për rishikimet e politikave para zgjerimit, mund të shtojmë se po punojmë me zell për ta finalizuar komunikimin sa më shpejt të jetë e mundur, me qëllimin përfundimtar për të siguruar cilësinë e tij më të lartë”, tha përfaqësuesi i Komisionit.

Ndërsa debati mbi reformimin e procesit të zgjerimit të BE-së po fiton vrull, mbetet e paqartë se sa oreks ka për një diskutim kaq të gjerë, i cili në mënyrë të pashmangshme do të kërkonte ndryshime në traktate. Koha është veçanërisht e ndjeshme përpara zgjedhjeve kritike presidenciale franceze vitin e ardhshëm, të cilat mund të sjellin një garë të ngushtë me kandidatin e Tubimit Kombëtar të së djathtës ekstreme.

Jordan Bardella i RN, një nga kandidatët kryesorë për të fituar zgjedhjet presidenciale të vitit të ardhshëm, e ka kundërshtuar kategorikisht anëtarësimin e Ukrainës në BE në disa intervista televizive të kohëve të fundit.

Por, ndërsa një reformë më e thellë e procesit të pranimit mund të vijë herët a vonë – veçanërisht për të mbajtur vende të tilla si Ukraina të motivuara për të ndjekur reforma të brendshme, ndërkohë që shohin disa përfitime të hershme të anëtarësimit në BE – diskutimi mbi mbrojtje më të forta për anëtarët e rinj është tashmë në zhvillim e sipër.

Përmirësimi i mbrojtjeve Të paktën, propozimet e Komisionit synojnë të çojnë përpara diskutimin mbi masat mbrojtëse të hartuara për të parandaluar kthimin prapa demokratik nga shtetet e reja anëtare sapo të përfundojë procesi i pranimit.

“Po reflektojmë se si mund të hartohen masa mbrojtëse brenda traktateve të ardhshme të pranimit.

Objektivi është i thjeshtë: të sigurohet që angazhimet e bëra gjatë negociatave, veçanërisht ato të lidhura me ‘themelet’, të mbështeten edhe pas pranimit”, shtoi zëdhënësi i Komisionit. Qëllimi është të shmanget barra e diskutimit që bie mbi Malin e Zi, kandidatin kryesor për t’u bërë anëtari i 28-të i bllokut.

Ndërsa hartimi i traktatit të pranimit të Malit të Zi filloi disa javë më parë, vendi rrezikon të bëhet terreni i testimit për atë se si do të duken anëtarësimet e ardhshme. «Nëse e bën këtë me Malin e Zi, mund të duket sikur po ndëshkohen sepse kanë performuar mirë», tha për Euronews një zyrtar i BE-së me njohuri të drejtpërdrejta mbi çështjen. «Barra nuk mund të jetë e gjitha mbi Malin e Zi; duhet të jetë një proces i drejtë». Se si do ta presin shtetet e tjera anëtare lëvizjen e Komisionit mbetet një çështje e hapur. Disa kryeqytete mund ta mirëpresin iniciativën e Komisionit; të tjera mund ta shohin atë si një rrëmbim pushteti për të rifituar kontrollin e diskutimit.

“Ka shumë ide që qarkullojnë, por ato janë vetëm ide. Disa janë madje të paqarta. Nuk ka konsensus”, tha një zyrtar i dytë i BE-së me njohuri të drejtpërdrejta të diskutimeve. Duke u bazuar në përvojë Masat mbrojtëse nuk janë të reja në procesin e zgjerimit të BE-së. Dhe ndërsa momentumi politik për reforma u krijua pas rrëzimit të Orbán nga pushteti në prill, Komisioni kishte sinjalizuar tashmë qëllimin e tij për të futur parmakë më të fortë.

“Traktatet e ardhshme të pranimit do të duhet të përmbajnë masa mbrojtëse më të forta kundër kthimit prapa në angazhimet e marra në negociatat e pranimit, si dhe kërkesa që shtetet e reja anëtare të vazhdojnë të mbrojnë dhe ta bëjnë të pakthyeshme rekordin e tyre në sundimin e ligjit”, shkroi Komisioni në rishikimin e tij vjetor të vitit 2025 të procesit të zgjerimit.

Në hartimin e masave mbrojtëse më të forta, Brukseli natyrshëm do të shqyrtojë përvojat e kaluara, duke filluar me traktatin e pranimit të Kroacisë, anëtarit më të ri të bllokut, i cili u bashkua në vitin 2013. Kur Zagrebi u bashkua, një mekanizëm i ri monitorimi kërkoi që Komisioni të “monitoronte nga afër të gjitha angazhimet e ndërmarra nga Kroacia në negociatat e pranimit, duke përfshirë ato që duhet të arrihen para ose deri në datën e pranimit”.

Mekanizmi u përqendrua në drejtësi dhe të drejtat themelore, në veçanti në pavarësinë dhe efikasitetin e gjyqësorit, trajtimin e rasteve të krimeve të luftës, mbrojtjen e pakicave dhe çështjet që lidhen me refugjatët. Traktatet e mëparshme të anëtarësimit përfshinin tashmë masa mbrojtëse që mbulonin çështje serioze ekonomike, shkelje të funksionimit të tregut të brendshëm dhe mangësi në zbatimin e legjislacionit për drejtësinë dhe punët e brendshme, të zbatueshme për tre vjet pas anëtarësimit.

Ide të reja Pesë anëtarët themelues kanë bërë thirrje për të shkuar shumë më tej, duke propozuar dënime të shpejta për shkelje të mundshme ligjore, duke përfshirë pezullimin e fondeve të BE-së dhe madje edhe të drejtën e votës në procesin e vendimmarrjes institucionale.

Propozime të tilla po hasin rezistencë të konsiderueshme, pasi disa kryeqytete argumentojnë se ato rrezikojnë të shkelin parimin thelbësor të barazisë midis shteteve anëtare të BE-së dhe se kjo formë e kushtëzimit mund të shihet si rihapje e traktatit të pranimit.

Në të kundërt, masa të tjera të lidhura ngushtë me masat mbrojtëse, por më pak të diskutueshme midis qeverive evropiane, përfshijnë zgjatjen e mundshme të periudhave kalimtare – përjashtime të kufizuara nga zbatimi i plotë i ligjit të BE-së.

Një nga marrëveshjet më të rëndësishme kalimtare që ka të ngjarë të zgjatet, për shembull, ka të bëjë me aftësinë e vendeve të tjera të BE-së për të kufizuar përkohësisht aksesin në tregun e punës për punëtorët nga shtetet e reja anëtare.

Në të njëjtën kohë, çdo kusht i përkohshëm i përfshirë në traktatin e pranimit në mënyrë të pashmangshme nuk do të bazohej në meritë. Kritere të qarta mbi atë që do të nënkuptonte një prapambetje demokratike dhe një mekanizëm për ta vlerësuar atë në mënyrë objektive do të kërkoheshin gjithashtu për të shmangur politizimin e procesit.

Një ide tjetër në diskutim është që pjesëmarrja në Zyrën e Prokurorit Publik Evropian (EPPO) të bëhet e detyrueshme për shtetet e reja anëtare. Aktualisht, 24 nga 27 shtetet anëtare janë pjesë e EPPO-së, por Irlanda dhe Hungaria kanë shprehur tashmë interes për t’u bashkuar.

“Përmirësimi i masave mbrojtëse mund të lehtësojë shqetësimet e vendeve që tradicionalisht kanë qenë skeptike ndaj zgjerimit”, tha për Euronews Florian Bieber, koordinator i Grupit Këshillimor të Politikave për Ballkanin në Evropë. “Rezultati mund të jetë rritja e gjasave të ratifikimit.”