Kur Tirana bëhet qytet i kinemasë: Çfarë mbetet pas TIFF

– Festivali mbaroi. Dritat e sallave u fikën, juritë dhanë verdiktet e tyre, trofetë morën rrugën drejt fituesve dhe kineastët nisën të largohen nga Tirana. Por një festival filmi nuk mbaron me ceremoninë e ndarjes së çmimeve. Ajo që mbetet pas tij është më shumë se lista e fituesve.

Në shtatë ditë, Tirana u kthye në një qytet ku filmi nuk qëndroi vetëm në ekran. Ai u shfaq në kinema, në galeri, në ambiente të hapura, në biseda, në masterclass-e, në takime mes kineastësh dhe në mbrëmjet ku njerëz që vinin nga vende të ndryshme të botës u ulën në të njëjtën tryezë.

Nga 21 deri më 27 shtator, edicioni i 24-t i Tirana International Film Festival solli në kryeqytet 229 filma nga 71 vende, ndërsa festivali kishte marrë më shumë se 3,200 aplikime filmash nga 120 vende. Në konkurrim ishin 167 filma të shkurtër, krahas filmave të metrazhit të gjatë, dokumentarëve, animacionit, filmit studentor dhe formave eksperimentale.

Por numrat, sado mbresëlënës, nuk e tregojnë të gjithë historinë.

Sepse këtë vit TIFF zgjodhi një pyetje si pikënisje: “Bring It Back! HUMANOGRAPHY” – rikthejeni njeriun.

Dhe në një farë mënyre, kjo ishte edhe ajo që ndodhi gjatë festivalit.

Njeriu u kthye në qendër: njeriu që krijon filmin, ai që e sheh, ai që e gjykon, ai që e diskuton dhe ai që, për disa ditë, vjen nga një vend tjetër i botës për të qenë pjesë e një komuniteti të përkohshëm në Tiranë.

HUMANOGRAPHY nuk ishte vetëm një slogan grafik. Programi i TIFF e ndërtoi rreth ideve të identitetit, kujtesës, lidhjes, nevojës për të përkatësuar dhe mënyrës se si kinemaja na lejon të shohim realitetin e tjetrit. Edhe TIFForum e vendosi pikërisht aty debatin: kush e tregon historinë, realiteti i kujt shihet dhe ku mbetet njeriu në gjithë këtë?

Një festival që e nxori kinemanë nga një sallë.

Një tjetër vlerë e TIFF është mënyra se si ai është shtrirë në qytet. Millennium, Kino Piramida, Agimi Art Center, Maks Velo, Vila 31 × Art Explora dhe Tunèl Terrace u kthyen në pika të ndryshme të së njëjtës hartë.

Kjo i dha festivalit një tjetër narrativë: Tirana nuk ishte thjesht vendi ku zhvillohej TIFF. Tirana ishte pjesë e TIFF-it.

Në këtë edicion, TIFF i dha një vend të veçantë edhe historisë së madhe të kinemasë italiane Në kuadër të RetrospecTIFF, festivali i kushtoi një homazh Luchino Viscontit, duke sjellë në ekran “Ossessione”, “Rocco and His Brothers” dhe “The Innocent”. Në bashkëpunim me Institutin Italian të Kulturës, programi u shtri edhe në hapësirën publike të Tiranës, përmes ekspozitës fotografike “The Italy We Dreamed Of”, një udhëtim në rreth gjashtë dekada të kinemasë italiane, nga neorealizmi te Fellini.

Gjëja që TIFF di ta bëj më mirë është të mos e mbajë kinemanë të mbyllur brenda sallës.

Kineastët dhe juritë nuk qëndruan të izoluar brenda sallave. Ata e jetuan qytetin, u takuan me publikun, morën pjesë në diskutime e masterclass-e dhe u bënë pjesë e një atmosfere që nuk mund të krijohet vetëm përmes një programi filmash.

Edhe vetë modeli i akreditimit e kishte ndërtuar festivalin si një përvojë të përbashkët: shfaqje, diskutime, masterclass-e, workshop-e, evente të industrisë, networking dhe mbrëmje festive.

Dhe aty qëndron një nga vlerat e tij më të mëdha.

Festivali i bashkon njerëzit.

TIFF nuk e ndërtoi vetëm programin me filma ndërkombëtarë. Edhe vendimmarrja artistike ishte ndërkombëtare.

Juritë e këtij edicioni përfshinë kineastë, producentë, distributorë, aktorë, animatorë, kuratorë dhe profesionistë të industrisë nga Ukraina, Irani, Spanja, Kosova, Greqia, Italia, Serbia, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Portugalia e vende të tjera, krahas profesionistëve shqiptarë.

Në këtë mozaik ishin emra si Alina Gorlova, Hoda Taheri, Nayra Sanz Fuentes, Giacomo Abbruzzese, John Canciani, Nikola Majdak, Bruno Carnide, Nik Xhelilaj, Dritan Huqi, Evi Gjoni e shumë të tjerë.

Tirana u bë për disa ditë një vend ku kineastët shqiptarë dhe ndërkombëtarë u ulën në të njëjtën tavolinë dhe folën në të njëjtën gjuhë: gjuhën e filmit.

Dhe pas gjithë kësaj janë njerëzit..

Një festival i këtyre përmasave nuk mbahet vetëm me emra të mëdhenj.

Pas ekranit janë ata që hapin dyert, orientojnë publikun, shoqërojnë kineastët, kontrollojnë sallat, ndihmojnë në organizim dhe bëjnë që një program i ndërlikuar të duket i thjeshtë për ata që vijnë ta përjetojnë.

Vullnetarët janë pjesë e padukshme, por thelbësore e një festivali. Edhe këtë vit TIFF hapi thirrje të posaçme për ta, duke i përfshirë në jetën e festivalit dhe duke u ofruar në fund edhe certifikatë vullnetarizmi.

Në fund, një festival matet edhe me këtë: sa njerëz arrin të bëjë të ndihen pjesë e tij.

Agron Domi dhe një histori që po shkon drejt çerek shekulli.

Pas TIFF është edhe një histori njerëzore e ndërtuar ndër vite.

Agron Domi, themelues dhe drejtor i festivalit, e nisi TIFF-in në vitin 2003. Sot, pas 24 edicionesh, festivali është një nga ngjarjet e konsoliduara të kinemasë në Shqipëri dhe rajon, me status kualifikues për Oscar dhe European Film Awards.

Edhe një vit dhe TIFF do të prekë çerek shekullin.

25 vjet nuk janë thjesht një numër për një festival. Janë një histori e gjatë këmbënguljeje, pune, ndryshimesh, krizash, brezash kineastësh dhe një ideje që ka vazhduar të mbahet gjallë: se Tirana mund të ketë një festival ku filmi takohet me botën.

Dhe sot, kur TIFF mbylli edicionin e 24-t, kjo histori duket më pranë se kurrë pikës së saj të parë të madhe të rrumbullakët.

Nga Tirana drejt Oscar-it.

Ndoshta simbolika më e fortë e këtij edicioni erdhi në fund, me çmimin që mund t’i hapë një filmi rrugën drejt skenës më të madhe të kinemasë botërore.

“Flesh Impact”, filmi i shkurtër i Maggie Gyllenhaal, fitoi “Best Short Film” në TIFF. Falë statusit të festivalit si festival kualifikues për Academy Awards®, ky çmim e bën filmin të pranueshëm për t’u konsideruar në garën për kategoritë e filmave të shkurtër të Oscar-it, nëse përmbush edhe kriteret e tjera të Akademisë.

Kështu, rrugëtimi i “Flesh Impact” merr një tjetër drejtim: nga Venecia, ku filmi u shfaq jashtë konkurrimit, në Tiranë, ku hyri në garë dhe fitoi, e më tej drejt mundësisë për të mbërritur në Oscar.

Është një nga ato momente që tregojnë se një festival nuk është vetëm vendi ku filmat shfaqen dhe çmimet ndahen. Mund të jetë edhe një stacion i rëndësishëm në rrugëtimin e tyre ndërkombëtar. Dhe në këtë rast, ai stacion ishte Tirana.

Thonë se suksesi më i madh është tek gjërat e thjeshta. Në fund të një festivali mbeten filmat, çmimet dhe fotografitë.

Por mbeten edhe kujtimet e atyre që ishin aty.

Një kineast që pa Tiranën për herë të parë. Një anëtar jurie që u ul në një restorant të qytetit me kolegë nga katër vende të ndryshme. Një student që pa filmin e parë në një festival ndërkombëtar. Një vullnetar që për një javë jetoi nga brenda një bote që deri dje e shihte vetëm nga ekrani. Një spektator që zbuloi një autor të ri.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron vlera më e madhe e TIFF.

Ai e sjell botën në Tiranë dhe e nxjerr Tiranën përpara botës.

Për një javë, kineastët, juritë, producentët, studentët, vullnetarët, profesionistët e industrisë dhe cinefilët u bënë pjesë e së njëjtës histori.

Një histori që nisi në vitin 2003, që këtë vit mbërriti në edicionin e 24-t dhe që vitin e ardhshëm do të hyjë në një tjetër kapitull: 25 vjet TIFF.

Dhe nëse këtë vit slogani ishte “Bring It Back! HUMANOGRAPHY”, atëherë ajo që mbetet pas festivalit mund të thuhet edhe më thjesht:

Bring it back. Bring people together. Bring cinema to Tirana.

Dhe Tirana, për shtatë ditë, ishte pikërisht aty ku duhej të ishte: në qendër të kinemasë.