«Pëlhura vendos» në Bruksel: Bozar vë përballë Edith Dekyndt-in dhe Cristóbal Balenciaga-n për herë të parë

Në Bruksel hapet sot një dialog që nuk kishte ndodhur kurrë më parë: veprat e artistes bashkëkohore belge Edith Dekyndt vendosen përballë krijimeve nga arkivat e stilistit spanjoll Cristóbal Balenciaga. Ekspozita «The Fabric Decides» në Bozar, Qendra e Arteve të Bukura e kryeqytetit belg, qëndron e hapur nga 14 tetori 2026 deri më 31 janar 2027, siç njofton ArtDaily, dhe hapja u shënua mbrëmjen e 13 tetorit me një bisedë të artistes me drejtorin e arkivave Balenciaga, Gaspard de Massé, dhe kuratoren María Inés Rodríguez, sipas faqes zyrtare të Bozar-it.

Ekspozita, e kuruar nga Rodríguez, mbledh rreth pesëdhjetë vepra të Dekyndt-it — gati tridhjetë prej tyre ekspozohen për herë të parë — përkrah më shumë se tridhjetë pjesëve nga arkivat e shtëpisë Balenciaga: veshje, aksesorë, mostra pëlhurash dhe dokumente. Krahas veprave të krijuara posaçërisht për këtë rast shfaqen edhe skica e fletore nga arkivi personal i artistes. Në Rotondën Mbretërore të qendrës, një vel monumental i Dekyndt-it, i frymëzuar nga një mostër tekstili e arkivave Balenciaga, strukturon gjithë vizitën, ndërsa sallat e tjera përballin proceset e punës dhe gjurmët që koha, përdorimi dhe ruajtja lënë mbi objektet.

Pika që i bashkon dy krijuesit, të ndarë nga më shumë se një shekull, është mënyra si e trajtojnë materialin: për të dy, pëlhura nuk është thjesht mjet, por forcë aktive që merr pjesë në lindjen e formës. Dekyndt, e lindur në Belgjikë në vitin 1960 dhe aktive që nga mesi i viteve ’80, ndërton praktikën e saj mbi fenomene të imta — ndryshime, depozitime, gjurmë dhe shndërrime të materialeve — ku edhe trupi është i pranishëm, drejtpërdrejt ose përmes objekteve. Balenciaga (1895–1972), gjatë karrierës së tij pariziane nga vitet ’30 deri në vitet ’60, i ndërtonte veshjet nga vetë pëlhura: pesha, butësia apo rezistenca e saj përcaktonin prerjen dhe formën.

Edhe titulli i ekspozitës është një frazë që i atribuohet Balenciaga-s — «pëlhura vendos» — dhe artistja e ka bërë të sajën: për ta kuptuar këtë dialog, Dekyndt i ka vizituar arkivat e shtëpisë më shumë se gjashtë herë, duke nxjerrë prej andej lidhje mes teknikash, teksturash dhe periudhash të ndryshme. Ajo që e preku më shumë, sipas prezantimit të ekspozitës, ishte prania e heshtur e trupave brenda veshjeve: edhe në mungesë, trupi ndihet në palosjet, tensionet dhe deformimet e pëlhurës, ndërsa materiali bëhet pikëtakimi i trupit, kohës dhe mjedisit.